เบื้องหลัง AI ใครเแบกรับต้นทุน? เมื่อ Data Center กลายเป็นโจทย์ท้าทายความยั่งยืนของโลก

ทุกวันนี้ปฏิเสธไม่ได้ว่า AI กลายเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวันไปแล้ว ไม่ว่าจะเป็นการทำงาน หาข้อมูล ไปจนถึงพูดคุยทั่วไปเพราะสามารถให้คำตอบได้อย่างรวดเร็วภายในไม่กี่วินาทีหลังป้อนคำถาม

แต่เบื้องหลังความเร็วของ AI เองก็มีต้นทุนที่ต้องจ่ายเช่นกัน เพราะความเร็วนั้นขึ้นอยู่กับการประมวลผลของ Data Center โดยมีเซิร์ฟเวอร์และชิปจำนวนมากคอยประมวลผล ซึ่งต้องใช้ทั้งพลังงานไฟฟ้าและระบบระบายความร้อนมหาศาล

โดยมหาวิทยาลัย Umeå University ประเทศสวีเดน มีรายงานคาดการณ์ว่า Data Center ขนาดใหญ่เพียงแห่งเดียวอาจใช้ไฟฟ้าเทียบเท่า 80,000 ครัวเรือน เพราะต้องใช้ไฟฟ้าเดินระบบตลอด 24 ชั่วโมง

ซึ่งต้องใช้น้ำจำนวนมหาศาลในการระบายความร้อนอีกด้วย โดยอาจใช้น้ำ 4 ถึง 1.5 ล้านลิตรต่อวัน และหากเกิดไฟฟ้าขัดข้อง Data Center ก็จำเป็นต้องนำพลังงานสำรองที่ใช้เชื้อเพลิงดีเซลหรือก๊าซธรรมชาติ ซึ่งปล่อยมลพิษทางอากาศ เช่น ฝุ่นละออง PM2.5 มาใช้อีกด้วย

นอกจากนี้ การสร้าง Data Center บางแห่งยังต้องใช้พื้นที่ขนาดใหญ่ และอาจกระทบพื้นที่ป่า เช่นในฟินแลนด์ มีรายงานว่ามีบางบริษัทถางป่าและตัดต้นไม้เป็นบริเวณกว้างกว่า 1,800 ไร่ หรือประมาณ 740 เอเคอร์

Data Center จึงไม่ได้เป็นเพียงโครงสร้างพื้นฐานที่รองรับการเติบโตของ AI แต่ยังเป็นโจทย์สำคัญด้านความยั่งยืน เมื่อความต้องการใช้งาน AI เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง คำถามคือ เราจะทำให้ Data Center เติบโตได้โดยไม่สร้างภาระด้านพลังงาน สิ่งแวดล้อม และผลกระทบต่อสังคมให้ผู้อื่นต้องแบกรับแทนได้ยังไง

ทางออกอยู่ตรงไหน? เมื่อ Data Center ต้องเติบโตไปพร้อมกับความยั่งยืน

หนึ่งในแนวทางสำคัญคือการเปลี่ยนไปใช้พลังงานสะอาด โดยบริษัทเทคโนโลยีสามารถจัดหาพลังงานหมุนเวียน เช่น พลังงานแสงอาทิตย์และพลังงานลม ควบคู่กับระบบกักเก็บพลังงาน เพื่อช่วยลดการพึ่งพาเชื้อเพลิงฟอสซิลและลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกจากการผลิตไฟฟ้าได้ 

แต่การเปลี่ยนผ่านนี้ก็ยังต้องคำนึงถึงความต่อเนื่องของพลังงานด้วย เพราะ Data Center จำเป็นต้องทำงานตลอด 24 ชั่วโมง แต่ขณะเดียวกัน Data Center ยังสามารถใช้ไฟฟ้าอย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้นผ่านระบบ Demand Response ซึ่งช่วยให้ผู้ประกอบการปรับลดหรือเลื่อนการใช้ไฟฟ้าบางส่วนในช่วงที่ความต้องการพลังงานสูง 

ซึ่งอาศัยการประสานงานกับผู้ให้บริการระบบไฟฟ้า วิธีนี้ช่วยลดแรงกดดันต่อโครงข่ายในช่วงเวลาที่มีความต้องการสูงได้ แต่ต้องดำเนินการภายใต้เงื่อนไขที่ไม่กระทบต่อการทำงานสำคัญของ Data Center

นอกจากลดการใช้ไฟฟ้าแล้ว การลดปริมาณน้ำที่ใช้ระบายความร้อนก็เป็นอีกแนวทางสำคัญที่ Data Center สามารถทำได้นอกเหนือจากวิธีเปลี่ยนไปใช้พลังงานสะอาดแล้ว 

เพราะในปัจจุบันยังมีแนวทางลดการใช้พลังงานและทรัพยากรใน Data Center หลายรูปแบบ เช่น การใช้ระบบระบายความร้อนด้วยอากาศหรือของเหลวเพื่อจัดการความร้อนจากเซิร์ฟเวอร์ 

หรือแม้กระทั่งการนำ AI มาช่วยควบคุมระบบทำความเย็นให้เหมาะสมกับภาระงาน และการปรับปรุงประสิทธิภาพของเซิร์ฟเวอร์ให้ใช้พลังงานน้อยลง ขณะเดียวกัน การออกแบบระบบระบายความร้อนให้หมุนเวียนน้ำกลับมาใช้ซ้ำยังช่วยลดการใช้น้ำอย่างสิ้นเปลืองได้ 

Data Center ที่ดี ต้องไม่ผลักภาระให้โลกและประชาชนเป็นผู้แบกรับต้นทุน

แม้จะมีแนวทางลดผลกระทบหลายรูปแบบ แต่การขยายผลในวงกว้างยังต้องเผชิญข้อจำกัดด้านต้นทุนและความพร้อมของโครงสร้างพื้นฐาน การพัฒนาเทคโนโลยีเพียงอย่างเดียวจึงอาจยังไม่เพียงพอ หากต้นทุนจากการขยาย Data Center ยังตกอยู่กับชุมชน

ภาครัฐจึงควรเข้ามาการวางกติกาให้ผู้ประกอบการรับผิดชอบต่อผลกระทบ ทั้งการเปิดเผยข้อมูลการใช้ทรัพยากร และการร่วมแบ่งเบาค่าใช้จ่ายด้านโครงสร้างพื้นฐาน

ความยั่งยืนของ Data Center จึงไม่ใช่เพียงเรื่องของการใช้ทรัพยากรให้น้อยลง แต่คือการรับผิดชอบต่อต้นทุนที่เกิดขึ้น เพื่อให้ความก้าวหน้าไม่กลายเป็นการผลักภาระให้สังคมและสิ่งแวดล้อมเป็นผู้แบกรับต้นทุนแทน