ไทยจะหาไฟฟ้าจากไหน? เมื่อ AI-EV ดันความต้องการใช้ไฟพุ่ง 2 เท่า ในอีก 25 ปี

ปัจจุบัน ไทยกำลังเผชิญโจทย์ใหญ่ด้านพลังงาน โดยสำนักงานนโยบายและแผนพลังงาน (สนพ.) คาดการณ์ว่า ความต้องการใช้ไฟฟ้าสูงสุดของประเทศอาจเพิ่มจากราว 36,652 เมกะวัตต์ในปัจจุบัน ขึ้นไปแตะประมาณ 77,374 เมกะวัตต์ภายในปี 2593 หรือเพิ่มขึ้นมากกว่า 2 เท่า

จากการขยายตัวของ Data Center และรถยนต์ไฟฟ้า (EV) ที่ต้องใช้ไฟฟ้าปริมาณมหาศาล ขณะเดียวกัน โรงไฟฟ้าเดิมก็กำลังทยอยหมดอายุสัญญาซื้อขายไฟฟ้า จึงต้องเร่งวางแผนหาแหล่งผลิตไฟฟ้าใหม่ เพื่อรองรับความต้องการใช้ไฟที่เพิ่มขึ้นในระยะยาว

แต่โจทย์ของไทย ไม่ใช่เพียงต้องผลิตไฟฟ้าให้เพียงพอกับความต้องการที่เพิ่มขึ้น แต่ต้องทำควบคู่กับการลดการปล่อยคาร์บอนด้วย เพราะไทยตั้งเป้าสู่การเป็นกลางทางคาร์บอนภายในปี 2050 และ Net Zero ภายในปี 2065

นั่นหมายความว่า อีก 25 ปีข้างหน้า ไทยต้องเพิ่มกำลังผลิตไฟฟ้าอีกเท่าตัว ไปพร้อมกับลดการพึ่งพาเชื้อเพลิงฟอสซิลลงเรื่อยๆ ซึ่งเป็นความท้าทายที่ใหญ่กว่าเดิม รัฐบาลจึงเพิ่มสัดส่วนพลังงานสะอาดกว่า 60–80% ใน PDP 2026 หรือแผนพัฒนากำลังผลิตไฟฟ้าฉบับใหม่ เพื่อกำหนดทิศทางการผลิตไฟฟ้าของไทยในระยะยาว ทั้งปริมาณไฟฟ้าที่ต้องเพิ่มและแหล่งพลังงานที่จะนำมาใช้

ทว่า พลังงานประเภทนี้อาศัยสภาพอากาศเป็นหลัก ทำให้ผลิตไฟฟ้าได้ไม่ต่อเนื่องและสม่ำเสมอ ระบบไฟฟ้าจึงยังต้องการ "โรงไฟฟ้าฐาน” ที่สามารถเดินเครื่องได้ต่อเนื่องและปล่อยคาร์บอนต่ำ เพื่อรองรับช่วงที่พลังงานหมุนเวียนผลิตไฟฟ้าได้ไม่เพียงพอ 

โดยหนึ่งในทางเลือกที่ไทยนำมาพิจารณาในแผน PDP 2026 คือ โรงไฟฟ้านิวเคลียร์ขนาดเล็กแบบโมดูลาร์ (SMR) โดยแผนพลังงานบางฉากทัศน์วางกำลังผลิตจาก SMR ไว้สูงถึง 9,000 เมกะวัตต์

แต่ก่อนจะไปถึงขั้นสร้างโรงไฟฟ้า ก็มีอีกมุมที่น่าคิดคือ หากเกิดความเสียหายขึ้นมา ใครต้องรับผิดชอบ เพราะความเสียหายจากโรงไฟฟ้านิวเคลียร์อาจเกี่ยวข้องกับการรั่วไหลของรังสีหรือสารกัมมันตรังสี ซึ่งอาจกระทบต่อสุขภาพของประชาชน และสิ่งแวดล้อม

⚫ ไทยดันร่าง “พ.ร.บ.รับผิดนิวเคลียร์” เพื่อสร้างกติกา ก่อนสร้างโรงไฟฟ้า

จึงเป็นที่มาของการจัดทำร่าง พ.ร.บ. ความรับผิดทางแพ่งต่อความเสียหายทางนิวเคลียร์ พ.ศ. .... หรือ Nuclear Liability เพื่อกำหนดให้ชัดเจนว่า หากเกิดความเสียหายขึ้น ใครต้องรับผิด ผู้เสียหายจะได้รับการชดเชยอย่างไร รวมถึงกำหนดเรื่องการประกันภัยและหลักประกันทางการเงินไว้รองรับ

ซึ่งปัจจุบันร่างนี้ได้ดำเนินการจัดทำแล้วเสร็จ ผ่านการรับฟังความคิดเห็นจากประชาชน และได้รับความเห็นชอบจากคณะกรรมการพลังงานนิวเคลียร์แล้ว โดยขณะนี้อยู่ระหว่างเตรียมเสนอเข้าสู่การพิจารณาของสภาผู้แทนราษฎร

โดยกำหนดให้ผู้ประกอบการต้องรับผิดเมื่อเกิดความเสียหาย พร้อมกำหนดเพดานความรับผิดไว้ไม่เกิน 300 ล้าน SDR ต่ออุบัติการณ์ และต้องมีประกันภัยหรือหลักประกันทางการเงินรองรับ

นอกจากนี้ ยังเสนอให้จัดตั้งกองทุนเพื่อความเสียหายทางนิวเคลียร์ เพื่อเป็นอีกกลไกหนึ่งในการรองรับการชดเชยและพันธกรณีที่เกี่ยวข้อง เพื่อให้มั่นใจได้ว่าหากเกิดความเสียหายขึ้น ระบบจะมีทั้งประกันภัยและกองทุนเพื่อความเสียหายทางนิวเคลียร์เข้ามารองรับ เพื่อให้มีเงินสำหรับชดเชยและช่วยเหลือผู้ได้รับผลกระทบอย่างชัดเจน

ขณะเดียวกัน กฎหมายนี้ยังช่วยสร้างความเชื่อมั่นให้กับนักลงทุนและบริษัทประกันภัย เพราะการลงทุนในโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ต้องประเมินทั้งต้นทุน เทคโนโลยี และความเสี่ยงที่อาจเกิดขึ้น หากมีกติกาที่ชัดเจน ทุกฝ่ายจะรู้ล่วงหน้าว่าใครต้องรับผิดและต้องเตรียมเงินรองรับความเสียหายเท่าไร ทำให้ความเสี่ยงประเมินได้ง่ายขึ้นและช่วยลดความไม่แน่นอนในการลงทุน

นี่จึงเป็นเหตุผลที่ พ.ร.บ.รับผิดทางนิวเคลียร์ ถูกวางให้เป็นหนึ่งในกติกาสำคัญก่อนเดินหน้าโครงการ SMR เพราะไทยมีทั้งความต้องการไฟฟ้า เทคโนโลยี และแผนผลิตไฟฟ้ารองรับแล้ว แต่ยังต้องมีกฎหมายที่กำหนดความรับผิดและการชดเชยให้ชัดเจน เพื่อให้นักลงทุนและผู้เกี่ยวข้องสามารถประเมินความเสี่ยงได้

ซึ่งปัจจุบันร่างนี้ได้ดำเนินการจัดทำแล้วเสร็จ ผ่านการรับฟังความคิดเห็นจากประชาชน และได้รับความเห็นชอบจากคณะกรรมการพลังงานนิวเคลียร์แล้ว โดยขณะนี้อยู่ระหว่างเตรียมเสนอเข้าสู่การพิจารณาของสภาผู้แทนราษฎร

เห็นได้ชัดว่าสิ่งที่ไทยกำลังเตรียมพร้อม มีทั้งการหาแหล่งผลิตไฟฟ้าใหม่เพื่อรองรับอนาคต ไปพร้อมๆกับการวางกติกาที่ชัดเจน เพราะหาก SMR ถูกนำมาใช้เป็นหนึ่งในทางเลือกของระบบไฟฟ้าไทย การกำหนดเรื่องความรับผิด การชดเชย และการจัดการความเสี่ยงตั้งแต่ต้น ก็จะช่วยให้ทุกฝ่ายประเมินความเสี่ยงและตัดสินใจลงทุนได้ชัดเจนขึ้น