
หลายคนอาจเข้าใจว่า Global South หมายถึงประเทศที่ตั้งอยู่ทางซีกโลกใต้ของโลก แต่ความจริงแล้ว คำนี้ไม่ได้เกี่ยวข้องกับตำแหน่งทางภูมิศาสตร์โดยตรง เพราะคำว่า South ในที่นี้เป็นคำที่ใช้อธิบายกลุ่มประเทศกำลังพัฒนาที่มีสถานะเสียเปรียบในโครงสร้างเศรษฐกิจและอำนาจระหว่างประเทศ
ขณะที่ Global North หมายถึงกลุ่มประเทศพัฒนาแล้วที่มีอิทธิพลสูง ทั้งด้านเศรษฐกิจ เทคโนโลยี และการเมือง
ทำไม “Global South” ถึงมีความสำคัญต่อทิศทางโลก
ท่ามกลางการเปลี่ยนผ่านจากระบบที่สหรัฐฯ มีอิทธิพลนำ ไปสู่การแข่งขันของหลายขั้วอำนาจ ประเทศกำลังพัฒนาหลายแห่งเริ่มรวมตัวกันเพื่อเพิ่มบทบาทและอำนาจต่อรองในเวทีระหว่างประเทศ ทั้งด้านเศรษฐกิจ การค้า การเงิน เทคโนโลยี และการเมือง
โดยมี BRICS เป็นหนึ่งในกลุ่มความร่วมมือสำคัญ ซึ่งเริ่มต้นจากบราซิล รัสเซีย อินเดีย จีน และแอฟริกาใต้ ก่อนขยายสมาชิกเพิ่มเติม เพื่อผลักดันให้ประเทศกำลังพัฒนามีส่วนร่วมในการกำหนดทิศทางและกติกาของโลกมากขึ้น
เมื่อ Global South มีความสำคัญต่อทิศทางโลกมากขึ้น ทำให้จีนและอินเดีย ซึ่งต่างเป็นประเทศกำลังพัฒนาที่มีอิทธิพลทางเศรษฐกิจและการเมืองสูง จึงต้องการขึ้นมามีบทบาทนำในกลุ่มประเทศเหล่านี้
เพราะการได้รับการยอมรับย่อมช่วยขยายพันธมิตร เพิ่มอำนาจต่อรอง และเปิดโอกาสให้ทั้งสองประเทศมีส่วนกำหนดทิศทางระเบียบโลกมากขึ้น
การแข่งขันนี้มีจุดเริ่มต้นตั้งแต่การประชุมเอเชีย-แอฟริกา ที่บันดุงในปี 2498 ที่ทั้งจีนและอินเดียต่างพยายามผลักดันบทบาทของตนในกลุ่มประเทศที่ต้องการเป็นอิสระจากอิทธิพลของมหาอำนาจตะวันตก
จีนกับอินเดีย แข่งขันกันด้วยยุทธศาสตร์ที่ต่างกัน
จีน ใช้ความร่วมมือทางเศรษฐกิจเป็นเครื่องมือสำคัญในการขยายบทบาทในกลุ่ม Global South ทั้งการค้า การลงทุน และการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน โดยเฉพาะโครงการที่ช่วยเชื่อมโยงตลาดและเปิดโอกาสให้ประเทศกำลังพัฒนาเข้าถึงเงินทุนและโอกาสทางเศรษฐกิจมากขึ้น ซึ่งช่วยให้จีนสร้างเครือข่ายความสัมพันธ์กับประเทศเหล่านี้ในระยะยาว
ขณะเดียวกัน จีนยังผลักดันแนวคิด Collective Rise of the Global South หรือการเติบโตไปพร้อมกันของประเทศกำลังพัฒนา โดยพยายามวางบทบาทเป็นหุ้นส่วนที่สนับสนุนการพัฒนา มากกว่าการเป็นผู้นำที่กำหนดทิศทางให้ประเทศอื่นเดินตาม แนวทางนี้เข้ากับความต้องการของหลายประเทศที่ต้องการรักษาอธิปไตยและมีอิสระในการเลือกพันธมิตรทางการทูต
แต่ข้อได้เปรียบด้านเศรษฐกิจของจีน ยังมาพร้อมกับความคาดหวังที่มากขึ้น บางประเทศต้องการให้จีนมีบทบาทมากกว่าการให้ความช่วยเหลือด้านเศรษฐกิจ เช่น การออกมาสนับสนุนประเทศกำลังพัฒนาเมื่อเผชิญกับการถูกเอาเปรียบหรือไม่ได้รับความเป็นธรรมในเวทีโลก เพราะความร่วมมือทางเศรษฐกิจเพียงอย่างเดียวอาจยังไม่เพียงพอที่จะทำให้ประเทศต่าง ๆ ยอมรับจีนในฐานะผู้นำของ Global South
ส่วนอินเดียใช้ประสบการณ์ทางประวัติศาสตร์และความสัมพันธ์ทางการทูตเป็นจุดแข็ง โดยมีพื้นฐานจากขบวนการไม่ฝักใฝ่ฝ่ายใด (Non-Aligned Movement) ในช่วงสงครามเย็น ซึ่งเป็นแนวทางที่เปิดโอกาสให้ประเทศต่าง ๆ รักษาอิสระในการตัดสินใจ โดยไม่ต้องเลือกอยู่ฝ่ายสหรัฐฯ หรือสหภาพโซเวียต
ซึ่งอินเดียนำแนวคิดนี้มาต่อยอด โดยสนับสนุนให้ประเทศกำลังพัฒนามีสิทธิกำหนดทิศทางของตัวเอง และมีส่วนร่วมในการตัดสินใจบนเวทีโลกมากขึ้น พร้อมสร้างความร่วมมือด้านเทคโนโลยีดิจิทัล พลังงานสะอาด และการส่งวัคซีนไปช่วยเหลือประเทศต่างๆ เพื่อแสดงให้เห็นว่าอินเดียมีแนวทางการพัฒนาที่สามารถนำไปใช้ได้จริง
แต่ก็ยังมีข้อจำกัดด้านเงินทุนและขนาดโครงการพัฒนาในต่างประเทศ ที่ยังไม่มากเท่าจีน ขณะเดียวกัน แม้หลายประเทศจะมีประสบการณ์ทางประวัติศาสตร์หรือแนวคิดทางการเมืองคล้ายกัน แต่ก็ไม่ได้หมายความว่าจะมีความต้องการและผลประโยชน์ตรงกันทั้งหมด
อำนาจผู้นำไม่ได้วัดกันแค่ “ใครมีบทบาทมากกว่า”
บทความของ Global Policy Journal เผยบทบาทของจีนและอินเดียผ่านมุมมองของประเทศอื่น ทั้งชิลี อินโดนีเซีย เคนยา และศรีลังกา ซึ่งชี้ให้เห็นว่า การเป็นผู้นำของ Global South ไม่ได้ขึ้นอยู่กับว่าใครมีบทบาทมากกว่า แต่คือประเทศเหล่านั้นได้รับประโยชน์จากความร่วมมือมากน้อยแค่ไหน
เพราะแต่ละประเทศใน Global South มีความต้องการต่างกัน บางประเทศต้องการเงินทุนและการลงทุน บางประเทศต้องการเทคโนโลยีและตลาดส่งออก ขณะที่บางประเทศให้ความสำคัญกับความมั่นคงและการรักษาสิทธิในการตัดสินใจเรื่องต่างๆ ด้วยตัวเอง
จีนและอินเดียจึงไม่สามารถใช้แนวทางเดียวกันเพื่อตอบโจทย์ทุกประเทศได้ ขณะเดียวกัน ประเทศกำลังพัฒนาก็ไม่จำเป็นต้องเลือกฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งเท่านั้น แต่อาจร่วมมือกับจีนในด้านการค้าและการลงทุน พร้อมกับสร้างความสัมพันธ์กับอินเดียในด้านอื่นๆ ตามสิ่งที่ประเทศตัวเองต้องการ
การแข่งขันของทั้งสองประเทศก็เปิดโอกาสให้ประเทศกำลังพัฒนาอื่นๆ มีทางเลือกในการสร้างความร่วมมือและต่อรองผลประโยชน์ของตัวเองมากขึ้น โดยไม่ต้องพึ่งพาฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งเพียงฝ่ายเดียว
เกมนี้ใครชนะ ไม่สำคัญเท่าใครได้ประโยชน์
การเป็นผู้นำ Global South จึงอาจไม่ได้ขึ้นอยู่กับว่าจีนหรืออินเดียจะเป็นฝ่ายชนะในการแข่งขันครั้งนี้ เพราะประเทศในกลุ่มนี้ต่างให้ความสำคัญกับความร่วมมือที่ตอบโจทย์และสร้างประโยชน์ให้กับตนเองเป็นหลัก โดยยังต้องการรักษาอิสระในการกำหนดทิศทางของประเทศ มากกว่าผูกอนาคตไว้กับมหาอำนาจฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง
แท็กที่เกี่ยวข้อง
ข่าวที่เกี่ยวข้อง

รัฐจับมือ LINE เปิด 3 แผนใหญ่ ใช้ AI หนุน SME ไทย รับมือมิจฉาชีพ-ภัยพิบัติ
รัฐบาลเดินหน้าความร่วมมือกับ LINE (LY Corporation) เพื่อใช้เทคโนโลยีดิจิทัลและ AI สนับสนุนเศรษฐกิจและยกระดับบริการสาธารณะของไทย

รัฐเตรียมแผนรับมือไฟป่า–PM 2.5 ภาคเหนือ ใช้กล้องจับความร้อน ดาวเทียม และโดรน เฝ้าระวัง
