ทำไมไทยควรปลดล็อก “Open Data” เพราะข้อมูลจะกลายเป็นพลังสำคัญของประเทศ?

⚫ “ไทยมีข้อมูลมหาศาล” แต่ยังไม่ถูกนำมาใช้ประโยชน์ได้เต็มที่?

ประเทศไทยมีข้อมูลภาครัฐจำนวนมาก ครอบคลุมหลากหลายด้าน ตั้งแต่การเดินทาง สุขภาพ เศรษฐกิจ การจ้างงาน สิ่งแวดล้อม ไปจนถึงความปลอดภัย ซึ่งข้อมูลเหล่านี้ถือเป็นทรัพยากรสำคัญที่สามารถนำไปต่อยอดเพื่อพัฒนาประเทศได้ แต่ข้อมูลส่วนใหญ่กลับยังแยกกันอยู่ภายใต้การดูแลของแต่ละหน่วยงาน ทำให้การรวบรวม เชื่อมโยง และนำไปใช้ต่อยังต้องอาศัยกระบวนการที่ชัดเจนมากขึ้น

อีกทั้งการเปิดเผยข้อมูลก็ต้องมีแนวทางที่ช่วยให้เจ้าหน้าที่มั่นใจว่าข้อมูลใดสามารถเผยแพร่ได้ หรือข้อมูลใดควรได้รับการคุ้มครอง เพื่อสร้างสมดุลระหว่างความโปร่งใสและความปลอดภัยของข้อมูล

การพัฒนา Open Data จึงถือเป็นส่วนสำคัญในการสร้างระบบบริหารจัดการข้อมูลที่ช่วยให้ข้อมูลภาครัฐสามารถค้นหา เข้าถึง และนำไปต่อยอดได้อย่างมีประสิทธิภาพ ผ่านระบบบริหารจัดการข้อมูลที่เป็นมาตรฐานและโปร่งใสมากขึ้น

⚫ ถอดบทเรียนจากเกาหลีใต้ กับการทำให้ข้อมูลภาครัฐ “ถูกนำไปใช้ได้จริง”

ยกเคสตัวอย่างจากเกาหลีใต้ คือการสร้าง Public Data Portal อย่าง data.go.kr เพื่อเป็นศูนย์กลางรวบรวมข้อมูลภาครัฐไว้ในที่เดียว แพลตฟอร์มนี้เปิดให้ประชาชน ภาคธุรกิจ นักวิจัย และนักพัฒนา สามารถเข้าถึงข้อมูลและนำไปใช้ต่อได้ง่าย ทั้งในรูปแบบชุดข้อมูล (Dataset), API และไฟล์ข้อมูลต่าง ๆ

ข้อมูลที่เปิดให้ใช้งานครอบคลุมหลากหลายด้าน ตั้งแต่การเดินทาง สุขภาพ เมือง สิ่งแวดล้อม เศรษฐกิจ ไปจนถึงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ซึ่งข้อมูลเหล่านี้สามารถนำไปต่อยอดสร้างประโยชน์ ทั้งการพัฒนาบริการใหม่ ๆ การทำธุรกิจ และการแก้ปัญหาผ่านการใช้ข้อมูลเป็นพื้นฐาน

⚫ ถ้าไทยอยากให้ “ข้อมูล” เป็นพลัง ต้องปลดล็อกทั้งระบบ

ปัจจุบันมีการหารือในคณะอนุกรรมาธิการเพิ่มขีดความสามารถการแข่งขันดิจิทัลของไทย โดยเชิญทีมวิจัยจาก TDRI มาร่วมแลกเปลี่ยนบทเรียนจากหลายประเทศ เพื่อหาแนวทางพัฒนาระบบข้อมูลภาครัฐของไทย

หนึ่งในแนวทางที่น่าสนใจคือมีการเสนอปรับปรุง พ.ร.บ.การบริหารงานและการให้บริการภาครัฐผ่านระบบดิจิทัล เพื่อให้ทุกหน่วยงานเริ่มสำรวจข้อมูลที่ตัวเองมี ผ่าน Data Inventory ก่อนนำมาจัดทำ Data Catalog ซึ่งจะช่วยให้เห็นภาพรวมว่า ประเทศไทยมีข้อมูลอะไร ข้อมูลอยู่ที่ไหน และข้อมูลใดสามารถเปิดให้ใช้งานได้

ขณะเดียวกัน ยังต้องปรับแนวคิดของ พ.ร.บ.ข้อมูลข่าวสารของราชการ จากเดิมที่ประชาชนต้องร้องขอข้อมูล เป็นแนวทาง “เปิดเผยเป็นหลัก” (Open by Default) เพื่อให้ข้อมูลที่เปิดได้ ถูกนำไปใช้ประโยชน์ได้ง่ายขึ้น พร้อมสร้างความมั่นใจให้เจ้าหน้าที่ว่าสามารถเปิดข้อมูลได้อย่างถูกต้อง

ต้องติดตามกันต่อว่า หากแนวทางนี้ดำเนินการได้สำเร็จ ไทยก็อาจจะมีเสมือน “แผนที่ข้อมูลภาครัฐ” ที่ช่วยให้การจัดการและเปิดเผยข้อมูลเป็นระบบมากขึ้น ทำให้ประชาชน ภาคธุรกิจ และนักพัฒนา สามารถค้นหา เข้าถึง และนำข้อมูลไปต่อยอดสร้างประโยชน์ได้ง่ายขึ้น