เงินภาษีที่จ่ายไป...ประชาชนควรมีสิทธิ์รู้หรือไม่ว่าใช้ไปถึงไหน?

ทุกครั้งที่ภาครัฐประกาศโครงการก่อสร้าง ไม่ว่าจะเป็นถนนหนทาง หรือโครงการระดับเมกะโปรเจกต์ สิ่งที่ประชาชนมักจะรู้ก็คือ ใครเป็นคนชนะการประมูล และ โครงการนี้ใช้งบประมาณเท่าไหร่ เพราะข้อมูลพวกนี้เปิดให้ดูผ่านระบบจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐ (e-GP)

แต่พอเซ็นสัญญาเรียบร้อยแล้ว สิ่งที่หลายคนอยากรู้ต่อ คือ โครงการคืบหน้าไปถึงไหน ใช้งบประมาณไปแล้วเท่าไหร่ หรือทุกอย่างยังเป็นไปตามแผนที่วางไว้หรือเปล่า

ประชาชนควรรู้ว่า “โครงการไปถึงไหนแล้ว”

แม้ปัจจุบัน ระบบ e-GP เองก็เผยข้อมูลเกี่ยวกับการจัดซื้อจัดจ้างในระดับหนึ่ง ทำให้ประชาชนสามารถตรวจสอบรายละเอียดก่อนการดำเนินโครงการได้

แต่หลังจากโครงการเริ่มต้น ข้อมูลเกี่ยวกับการดำเนินงานกลับกระจัดกระจายอยู่ในหลายหน่วยงาน และยากต่อการติดตาม ส่งผลให้ประชาชนไม่สามารถทราบได้ว่า

- โครงการดำเนินการถึงขั้นตอนไหน
- เบิกจ่ายงบประมาณไปแล้วกี่งวด
- งานเป็นไปตามแผนหรือไม่
- หากเกิดความล่าช้า สาเหตุเกิดจากอะไร

การตรวจสอบจึงมักเกิดขึ้นเมื่อโครงการมีปัญหาไปแล้ว แทนที่จะสามารถติดตามได้ตลอดกระบวนการ
ก็เลยเกิดคำถามว่า ประชาชนควรมีสิทธิ์ที่จะรับรู้หรือไม่ ว่าเงินภาษีที่จ่ายไปนั้นถูกนำไปใช้กับอะไรและมีความคืบหน้าถึงไหนแล้ว

“Open Data” = ความโปร่งใสของภาครัฐ

ประเด็นนี้กำลังได้รับการผลักดันจาก คณะอนุกรรมาธิการเพิ่มขีดความสามารถการแข่งขันด้านดิจิทัลของประเทศไทย ซึ่งได้ประชุมร่วมกับหน่วยงานสำคัญ ได้แก่ กรมบัญชีกลาง สำนักงบประมาณ และกรมพัฒนาธุรกิจการค้า (DBD) เป้าหมายคือการยกระดับการเปิดเผยข้อมูลภาครัฐ (Open Data) ให้ครอบคลุมตลอดวงจรของโครงการ ตั้งแต่เริ่มต้นจนแล้วเสร็จ ไม่ใช่เพียงช่วงก่อนการประมูล ซึ่งแนวคิดนี้ครอบคลุมข้อมูลตั้งแต่

- การอนุมัติงบประมาณ
- การจัดซื้อจัดจ้าง
- ความคืบหน้าของโครงการ
- การเบิกจ่ายงบประมาณ
- การส่งมอบงานและผลลัพธ์ของโครงการ

เชื่อมโยงข้อมูลจากหลายระบบ เพื่อให้ตรวจสอบได้แบบครบวงจร

การผลักดัน Open Data ไม่ได้หมายถึงการสร้างระบบใหม่ทั้งหมด แต่เป็นการเชื่อมโยงข้อมูล- จากระบบที่มีอยู่แล้วของภาครัฐ ได้แก่

- ระบบ e-GP ของกรมบัญชีกลาง
- ระบบ GFMIS สำหรับการบริหารการเงินการคลังภาครัฐ
- ระบบ EVMIS ของสำนักงบประมาณ

เมื่อข้อมูลจากแต่ละหน่วยงานสามารถเชื่อมโยงถึงกันได้ ประชาชนจะสามารถติดตามสถานะของโครงการได้อย่างครบถ้วนผ่านข้อมูลชุดเดียว ลดความซ้ำซ้อน และเพิ่มประสิทธิภาพในการตรวจสอบ

Open Government อีกก้าวสู่มาตรฐาน OECD

ซึ่งการเปิดเผยข้อมูลภาครัฐไม่ได้เป็นเพียงเรื่องของความโปร่งใสเท่านั้น แต่ยังเป็นหัวใจสำคัญของแนวคิด Open Government Partnership (OGP) หรือ "รัฐเปิด" ที่ส่งเสริมให้ภาครัฐเปิดเผยข้อมูลให้ประชาชนเข้าถึงได้ง่าย เปิดโอกาสให้ประชาชนมีส่วนร่วมในการตรวจสอบ และทำให้หน่วยงานของรัฐมีความรับผิดชอบต่อการใช้ทรัพยากรสาธารณะมากขึ้น

แนวคิดนี้ตั้งอยู่บน 3 หลักสำคัญ ได้แก่

1. ความโปร่งใส
2. การมีส่วนร่วมของประชาชน
3. ความรับผิดชอบของภาครัฐ

ซึ่งล้วนเป็นรากฐานของการบริหารภาครัฐยุคใหม่นอกจากนี้ การผลักดันให้ข้อมูลภาครัฐเปิดเผยและเชื่อมโยงกันมากขึ้น ยังเป็นหนึ่งในแนวทางที่ช่วยยกระดับมาตรฐานการบริหารราชการของไทย และสนับสนุนการเตรียมความพร้อมของประเทศในการก้าวสู่การเป็นสมาชิก OECD ในอนาคตอีกด้วย

[เงินภาษีของประชาชน = ควรตรวจสอบได้]

งบประมาณของภาครัฐทุกบาทล้วนมาจากภาษีที่ประชาชนร่วมกันจ่าย ดังนั้น ประชาชนจึงควรมีสิทธิ์รับรู้และติดตามได้ว่า เงินเหล่านั้นถูกนำไปใช้อย่างไร โครงการดำเนินไปตามแผนหรือไม่ งบประมาณถูกใช้อย่างคุ้มค่าหรือเปล่า และผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นสร้างประโยชน์ให้กับสังคมได้จริงมากน้อยแค่ไหน

เพราะฉะนั้น Open Data จึงไม่ใช่แค่เรื่องของเทคโนโลยีหรือการเปิดเผยข้อมูลเท่านั้น แต่เป็นรากฐานสำคัญของธรรมาภิบาล ความโปร่งใส และการสร้างความเชื่อมั่นระหว่างภาครัฐกับประชาชน เพราะการเข้าถึงข้อมูลการใช้จ่ายงบประมาณไม่ควรเป็นเพียงสิ่งที่ภาครัฐเลือกเปิดเผย แต่ควรเป็น สิทธิขั้นพื้นฐาน ที่ประชาชนทุกคนสามารถเข้าถึงและตรวจสอบได้อย่างโปร่งใสตลอดทั้งกระบวนการ