สรุปดราม่า กรณีพนักงานฟ้อง Meta ข้อหาใช้ AI คัดคนออกจากงาน?

Meta กำลังเผชิญคดีฟ้องร้องครั้งใหม่ หลังอดีตพนักงาน 26 คนจาก ได้ยื่นฟ้องบริษัท โดยอ้างว่า ระบบ AI ประเมินผลงานของบริษัท อาจมีส่วนทำให้พวกเขาถูกเลิกจ้างอย่างไม่เป็นธรรม จากการตัดสินที่ไม่เข้าใจบริบทของพนักงานแต่ละคน

คดีนี้เกิดขึ้นหลัง Meta ประกาศลดพนักงานครั้งใหญ่ในเดือน พ.ค.69 โดยปรับลดประมาณ 10% หรือราว 8,000 ตำแหน่งทั่วโลก โดยพนักงานที่ยื่นฟ้องกล่าวหาว่า บริษัทนำข้อมูลจากระบบภายใน เช่น การติดตามผลงาน คะแนนประเมินประสิทธิภาพ และข้อมูลการใช้งานเครื่องมือ AI มาใช้ประกอบการตัดสินใจว่าใครจะถูกเลิกจ้าง

⚫ต้นตอของปัญหาอาจไม่ใช่ AI แต่เป็นวิธีที่องค์กรใช้ AI

ในคำฟ้องระบุว่า ระบบประเมินของ Meta อาจไม่ได้แยกแยะว่าพนักงานบางคนกำลังหยุดงานโดยใช้สิทธิตามกฎหมาย เช่น พนักงานที่ลาคลอด ลาป่วย หรือลาเพื่อดูแลครอบครัว แน่นอนว่าข้อมูลการทำงานในระบบก็ย่อมลดลง เพราะไม่ได้อยู่ในช่วงทำงานตามปกติ ซึ่ง AI อาจมองเพียงตัวเลขที่ลดลง เช่น ผลงานน้อยลง การใช้งานระบบลดลง หรือคะแนนกิจกรรมลดลง แล้วตีความว่าพนักงานคนนั้นมีประสิทธิภาพต่ำ ซึ่งอาจเข้าข่ายละเมิดกฎหมายแรงงานของสหรัฐฯ ที่ออกมาเพื่อคุ้มครองพนักงานจากการเลือกปฏิบัติ หลายฉบับ เช่น 

• กฎหมาย FMLA ที่คุ้มครองการลาเพื่อเหตุผลด้านสุขภาพและครอบครัว 

• กฎหมาย ADA ที่คุ้มครองสิทธิผู้พิการ

• กฎหมาย PDA และ PWFA ที่คุ้มครองสิทธิของพนักงานตั้งครรภ์และหลังคลอด 

แต่ฝั่ง Meta ก็ปฏิเสธข้อกล่าวหา พร้อมยืนยันว่า AI ไม่ได้เป็นผู้ตัดสินใจเลิกจ้างพนักงาน แต่การปรับลดพนักงาน เกิดจากกระบวนการบริหารจัดการบุคลากรการและตัดสินใจโดยมนุษย์ ที่น่าคิดคือ หาก AI เป็นคนให้คะแนน จัดอันดับ และคัดรายชื่อไว้แล้ว มนุษย์ที่เพียงอนุมัติผลลัพธ์ จะยังถือว่าเป็นผู้ตัดสินใจจริงหรือไม่

ข้อกังวลดังกล่าว สอดคล้องกับผลวิจัยของมหาวิทยาลัยวอชิงตัน (University of Washington) ที่พบว่า โมเดล AI ชั้นนำหลายตัว มีแนวโน้มจัดอันดับเรซูเม่แตกต่างกันตามชื่อที่บ่งบอกเชื้อชาติและเพศ แม้เนื้อหาของเรซูเม่จะเหมือนกันก็ตาม โดยชื่อที่สื่อว่าเป็นผู้ชายผิวขาว มักได้รับการจัดอันดับสูงกว่า ขณะที่ชื่อที่สื่อว่าเป็นผู้หญิง หรือผู้สมัครผิวดำมักถูกจัดอันดับต่ำกว่า

นอกจากนี้ นักวิจัยยังพบอีกว่า เมื่อ AI แนะนำให้เลือกหรือไม่เลือกผู้สมัคร ผู้คัดเลือกที่เป็นมนุษย์ ก็มักตัดสินใจตามคำแนะนำของ AI แม้ว่าคำแนะนำนั้นจะมีอคติก็ตาม ทำให้เห็นเลยว่า แม้จะมีมนุษย์เป็นผู้ตัดสินใจในขั้นสุดท้าย ก็ไม่ได้หมายความว่าจะช่วยแก้ปัญหาอคติของ AI ได้เสมอไป เพราะคนเราก็มีแนวโน้มเชื่อคำแนะนำของระบบโดยไม่รู้ตัว

พนักงานกลุ่มที่ถูกระบบ AI คัดเลือกให้ออกจากงาน ได้รับแจ้งว่าจะสิ้นสุดสถานะการเป็นพนักงานอย่างเป็นทางการในวันที่ 22 ก.ค.69 นี้ พนักงานที่ยื่นฟ้องจึงขอให้ศาลออกคำสั่งคุ้มครองชั่วคราว เพื่อระงับการเลิกจ้างดังกล่าวไว้ก่อน จนกว่าคดีจะมีความชัดเจน 

คดีนี้จึงถูกจับตาอย่างใกล้ชิด เพราะอาจกลายเป็นคดีสำคัญที่กำหนดว่า องค์กรสามารถใช้ AI ในการตัดสินใจเรื่องการจ้างงานได้มากน้อยแค่ไหน และต้องรับผิดชอบต่อผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นจากการตัดสินใจของ AI อย่างไร