ประเทศอื่นนับคะแนนเลือกตั้งยังไงให้รู้ผลไว และไร้ข้อกังขา?

ปฏิเสธไม่ได้ว่า แม้การเลือกตั้งบ้านเราจะผ่านมาแล้วถึง 4 วัน แต่การนับคะแนนก็ยังไม่เสร็จสิ้น แถมยังมีบางเขตประชาชนยังพบปัญหาการนับคะแนนเสียง จนเกิดกระแสเรียกร้องให้นับคะแนนใหม่ จนนำไปสู่คำถามว่า ทำไมการนับคะแนนเลือกตั้งในหลายประเทศถึงแทบไม่เกิดข้อโต้แย้ง ไม่เกิดการตั้งคำถาม และรู้ผลได้เร็ว?

อย่างประเทศญี่ปุ่นที่เลือกตั้งวันเดียวกัน ก็ได้ ซานาเอะ ทาคาอิจิ เป็นนายกคนใหม่อย่างเป็นทางการแล้ว แถมยังชนะไปแบบแลนด์สไลด์อีกด้วย แต่เชื่อไหมว่าไม่มีประชาชนออกมาตั้งคำถาม หรือเรียกร้องให้นับคะแนนใหม่

ชวนส่อง วิธีการนับคะแนนของญี่ปุ่น ที่รู้ผลได้ในไม่กี่ชั่วโมง

ระบบเลือกตั้งของญี่ปุ่นมีความคล้ายกับบ้านเรา คือการเลือกผ่านบัตรเลือกตั้ง ที่มีให้เลือกทั้ง ส.ส. แบ่งเขต และพรรคการเมือง ซึ่งการเลือกตั้งล่าสุด คนญี่ปุ่นออกมาใช้สิทธิมากถึง 58 ล้านคน จากผู้มีสิทธิทั้งหมดกว่า 103 ล้านคน แต่ผลเลือกตั้งของเขาออกเร็วมาก พอถึงเวลาปิดหีบช่วง 20.00 น. (ช้ากว่าไทยประมาณ 3 ชั่วโมง) ก็เริ่มนับคะแนนทันที แล้วก็เริ่มรู้ผลแล้วในคืนเดียวกัน

จุดที่น่าสนใจคือ บัตรเลือกตั้งของญี่ปุ่น เขาใช้กระดาษพิเศษที่ชื่อว่า ยูโปะ เพราะมีความเหนียวและยืดหยุ่นสูง ฉีกขาดยาก พับยังไงก็คืนรูปได้ง่าย และถ้ามีการลบหรือแก้ไข ก็จะทิ้งร่องรอยไว้ ทำให้ทุจริตได้ยาก วิธีลงคะแนนก็เรียบง่าย คือผู้มีสิทธิลงคะแนนจะต้องขียนชื่อผู้สมัคร และ ชื่อพรรคที่เลือก ลงบนบัตรเลือกตั้งเอง ส่วนหีบบัตรก็ทำจากโลหะ แข็งแรง และปิดผนึกอย่างแน่นหนา เพิ่มความมั่นใจเรื่องความปลอดภัยอีกชั้นหนึ่ง

พอถึงขั้นตอนนับคะแนน บัตรจะถูกส่งไปที่เครื่อง OCR ที่ออกแบบมาให้อ่านลายมือได้ โดยระบบจะคัดแยกบัตรดีและบัตรเสีย รวมถึงจัดเรียงบัตรโหวตของผู้สมัครแต่ละรายเพื่อรวบรวมอีกครั้ง ส่วนใบไหนเครื่องอ่านข้อมูลไม่ได้ เจ้าหน้าที่จะเป็นคนอ่านแทน ทำให้ขั้นตอนนับคะแนนเร็ว เป็นระบบ และลดความผิดพลาดได้มากขึ้น นอกจากนี้ยังเพิ่มความแม่นยำของผลเลือกตั้งด้วยการนับซ้ำใหม่อีกครั้ง ทั้งหมดที่ว่ามานี้จะมีผู้สังเกตุการณ์อยู่ประจำจุดต่างๆ กระบวนการเหล่านี้จึงเป็นคำตอบว่าทำไมคนญี่ปุ่นถึงไร้ข้อกังขากับผลเลือกตั้ง

เกาหลีก็ใช้วิธีการนับที่คล้ายกัน แต่สิ่งที่ต่างคือ เขาลดปัญหาบัตรดีบัตรเสียด้วยการ ประทับตราวงกลมสีแดงที่เรียกว่า "โทจัง" ลงบนบัตรเลือกตั้ง ส่วนการนับก็ใช้ทั้งเครื่อง และคนควบคู่กัน โดยเครื่องคัดแยกบัตรที่จะสแกนและแยกผู้สมัครก่อน จากนั้นจึงใช้เครื่องนับรวมจำนวนคะแนน ซึ่งทุกขั้นตอนจะมีเจ้าหน้าที่และผู้แทนพรรคการเมืองยืนสังเกตการณ์ กระบวนการเหล่านี้ ทำให้เกาหลีใต้สามารถเริ่มเห็นแนวโน้มผลเลือกตั้งได้ภายใน 1-2 ชั่วโมงหลังปิดหีบ ซึ่งส่วนใหญ่รู้ผลชัดเจนภายในคืนเดียวกัน

ทั้งหมดนี้สะท้อนให้เห็นว่า ที่หลายประเทศนับคะแนนได้เร็ว เป็นเพราะการออกแบบระบบไว้ชัดเจนตั้งแต่ต้นทางถึงปลายทาง เป็นเหตุผลที่ทำให้ประเทศเหล่านี้แทบไม่มีข้อโต้แย้งหลังเลือกตั้ง เพราะมีจุดร่วมสำคัญคือแม้จะใช้บัตรกระดาษเป็นหลัก แต่ก็มีเครื่องช่วยคัดแยกและนับคะแนนเพื่อลดความผิดพลาด พร้อมตรวจสอบซ้ำหลายขั้นตอน ที่เปิดให้สังเกตการณ์ได้ และมีการสื่อสารผลต่อสาธารณะอย่างต่อเนื่อง แปลว่าเมื่อกระบวนการชัดเจน โปร่งใส และตรวจสอบได้ ประชาชนก็จะเกิดความเชื่อมั่นอยู่แล้วนั่นเอง