โฆษณาปลอมเกลื่อน เพราะโครงสร้างแพลตฟอร์มมีช่องโหว่?

เมื่อเราใช้เวลาบนโซเชียลมีเดียมากกว่าสื่ออย่างโทรทัศน์ และวิทยุ เพราะกลายเป็นพื้นที่ที่ผู้คนเชื่อมต่อสื่อสารได้ง่าย ไปจนถึงซื้อขายสินค้าได้แค่ปลายนิ้ว ซึ่งแพลตฟอร์มเหล่านี้ยังสร้างรายได้หลักจากโฆษณาเหมือนสื่อเดิม แต่เข้าถึงทุกคนได้มากกว่า เพราะโฆษณาออนไลน์สามารถแสดงผลแบบแม่นยำถึงกลุ่มเป้าหมายหลายล้านคนในเวลาเดียวกัน 

แต่ยิ่งเข้าถึงคนง่าย ก็ยิ่งมาพร้อมกับความเสี่ยง เพราะไม่ใช่โฆษณาทุกชิ้นจะถูกกฎหมายหรือปลอดภัย บวกกับมี AI เข้ามาอีก ยิ่งเสริมให้โฆษณาปลอมดูน่าเชื่อถือมากยิ่งขึ้น โดย ClickPatrol เผยว่าโฆษณาหลอกลวง จะสร้างความเสียหายต่อระบบโฆษณาทั่วโลก 100 พันล้านดอลลาร์ ภายในปี 68 และอาจพุ่งถึง 172 พันล้านดอลลาร์ ภายในปี 71 ซึ่งในไทยเอง ETDA ได้รายงานสถิติการร้องเรียนในช่วงปี 67 ปีเดียว พบกรณีมีโฆษณาหลอกลวงกว่า 3,381 เรื่อง สร้างความเสียหายรวมกว่า 19,000 ล้านบาท 

แล้วทำไมโฆษณาปลอมจึงเข้าถึงผู้ใช้ได้ง่ายขนาดนั้น?

ปฏิเสธไม่ได้ว่า “แพลตฟอร์ม” ก็เป็นช่องทางสำคัญที่ทำให้คนเห็นโฆษณาได้ง่ายขึ้น ตัวอย่างที่เห็นได้ชัดที่สุดอย่างล่าสุด สำนักข่าวรอยเตอร์ ได้ออกมารายงานโดยอ้างอิงเอกสารลับภายในของ Meta Platforms บริษัทแม่ของ Facebook และ Instagram 

ว่ากว่า 10% ของรายได้ทั้งหมดในปี 67  หรือราว 16,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ (ประมาณ 5.8 แสนล้านบาท) ของบริษัทมาจากโฆษณาที่เกี่ยวข้องกับการหลอกลวงและสินค้าผิดกฎหมาย พร้อมเผยว่ามีโฆษณาเหล่านี้หมุนเวียนอยู่กว่า 15,000 ล้านชิ้นต่อวัน บนแพลตฟอร์มของบริษัท

และแม้ระบบจะตรวจจับได้ว่าโฆษณาเหล่านี้เสี่ยงต่อการเป็น scam แต่หากไม่มั่นใจว่าเป็นโฆษณาปลอมถึง 95% ก็ยังอนุญาตให้เผยแพร่ได้ โดยจะเลือกเก็บค่าโฆษณาในอัตราที่สูงขึ้นแทน ถือเป็น “ค่าปรับ” เพื่อสร้างแรงจูงใจให้หยุดลงโฆษณาแทนที่จะลบออกจากระบบอีกด้วย

นอกจากนี้ TikTok Shop เองก็ได้ออกมาเผยว่า ปี 68 ช่วงครึ่งปีแรก TikTok ลบสินค้าต้องสงสัยมากกว่า 70 ล้านรายการ ที่ถูกพบว่าเป็นของปลอม หรือใช้ AI สร้างภาพ รีวิว และแบรนด์ปลอมขึ้นมาอย่างแนบเนียน ซึ่งสร้างความเสียหายต่อทั้งผู้บริโภคและเจ้าของแบรนด์จริง

ซึ่ง TikTok Shop ใช้ระบบตรวจสอบแบบ “มนุษย์ + AI” แยกสินค้าปลอมออกจากของจริง แต่ยอมรับว่า AI ฝั่งมิจฉาชีพพัฒนาเร็วจนต้องอัปเดตระบบแทบทุกวัน และยังมีบางรายการหลุดรอดการตรวจจับได้ สิ่งเหล่านี้อาจกำลังบอกเราว่า บางทีโครงสร้างของระบบแพลตฟอร์ม ก็เอื้อให้อาชญากรรมออนไลน์ เกิดและเติบโตอย่างต่อเนื่อง และสิ่งที่น่ากลัวคือแม้แต่บริษัทระดับโลกยังยอมรับว่ามันเป็นส่วนหนึ่งของรายได้ที่ตัดไม่ขาด

แล้วผู้ใช้จะระวังตัวจากโฆษณาปลอมยังไง?

ปัจจุบันยอดไลก์หรือผู้ติดตามไม่ใช่ตัวชี้วัดความน่าเชื่อถืออีกต่อไป เพราะสามารถซื้อยอดได้ง่าย วิธีเช็กเบื้องต้นคือดูสัญลักษณ์ยืนยันตัวตน (Verified Badge) ตรวจชื่อเพจ และบัญชีรับโอนให้ตรงกับร้านจริง รวมถึงสังเกต URL ว่ามีตัวอักษรแปลกหรือสะกดผิด และอย่ากรอกข้อมูลส่วนตัวในลิงก์ที่แนบมา หากพบเพจต้องสงสัย ให้กด “รายงาน” ทันที และหากเผลอหลงเชื่อจนให้ข้อมูลส่วนตัวไปแล้ว ควรรีบติดต่อธนาคาร สำนักงานตำรวจไซเบอร์ หรือสายด่วน 1441 เพื่อขอคำปรึกษาได้ทันที