เด็กไทยรุ่นใหม่กำลังพัฒนาการต่ำลงเพราะ “มือถือ” จริงไหม?

คำถามนี้อาจดูเหมือนกำลังโทษว่าเป็นความผิดของเทคโนโลยี แต่เมื่อดูจากข้อมูล ก็ปฏิเสธไม่ได้ว่าเราอาจต้องกลับมาทบทวนประเด็นนี้อย่างจริงจัง โดยสำนักงานพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (สศช.) ได้เปิดเผยรายงาน ภาวะสังคมไทยไตรมาส 4 และภาพรวมปี 2568 พบว่า เด็กปฐมวัย โดยเฉพาะกลุ่มที่เติบโตมากับเทคโนโลยีดิจิทัลอย่าง Gen Alpha และ Gen Beta มีพัฒนาการสมวัยอยู่ที่ร้อยละ 81.6 ซึ่งต่ำกว่าเป้าหมายของประเทศที่ตั้งไว้ร้อยละ 85

เทคโนโลยีมีผลกับพัฒนาการของเด็กยังไง?

งานวิจัยหลายชิ้นที่ตีพิมพ์ในวารสาร JAMA Pediatrics ระบุว่า เด็กเล็กที่ใช้หน้าจอมากเกินไป มักมีพัฒนาการด้านภาษา และพฤติกรรมต่ำกว่าเด็กที่ใช้หน้าจอน้อยกว่า โดยเฉพาะช่วงอายุประมาณ 0-5 ปี ซึ่งเป็นวัยสำคัญมากของการเรียนรู้คำศัพท์ การพูด และการสื่อสาร

ซึ่งตรงกับรายงานของ สศช. ที่พบว่า ด้านที่เด็กมีพัฒนาการล่าช้ามากที่สุด คือการสื่อสาร และการเข้าใจสิ่งที่คนอื่นพูด แถมเด็กบางส่วนยังมีพฤติกรรมคล้ายภาวะออทิสติกเทียม เช่น ไม่ค่อยสบตา ไม่ค่อยตอบโต้ หรือสื่อสารกับคนรอบตัวน้อยลงอีกด้วย

ด้วยบริบทของสังคมในปัจจุบัน จึงก่อให้เกิดปัจจัยที่อาจส่งผลต่อพัฒนาการเด็กขึ้นหลายด้าน หลายครอบครัวพ่อแม่ต้องทำงานหนักและมีเวลาจำกัด ทำให้อุปกรณ์ดิจิทัล เช่น โทรศัพท์หรือแท็บเล็ต กลายเป็นตัวช่วยในการดูแลเด็ก ส่งผลให้เกิดการใช้หน้าจอมากเกินวัย 

หลายประเทศส่งเสริมพัฒนาการเด็ก ควบคู่กับการกำกับการใช้สื่อดิจิทัลอย่างจริงจัง

• สิงคโปร์ ออกคำแนะนำการใช้หน้าจอในเด็กตามช่วงวัย ให้สอดคล้องกับพัฒนาการ

• ญี่ปุ่น กำหนดให้ผู้ผลิตอุปกรณ์และผู้ให้บริการอินเทอร์เน็ตต้องมีระบบกรองเนื้อหาไม่เหมาะสม และมีเครื่องมือให้ผู้ปกครองตั้งค่าควบคุมการใช้งานได้ตั้งแต่แรก

• สหราชอาณาจักร ออกกฎหมายดูแลความปลอดภัยบนโลกออนไลน์ ควบคู่กับแนวทางจัดการ การใช้มือถือในโรงเรียนพร้อมวางแนวทางให้โรงเรียนจัดการเรื่องการใช้มือถือที่ปรับตามบริบทของแต่ละแห่ง และยังพัฒนาเว็บไซต์ให้ความรู้สำหรับพ่อแม่เด็กเล็กโดยเฉพาะ

ซึ่งแนวทางเหล่านี้จะเป็นตัวอย่างที่ไทยสามารถนำมาปรับใช้ เพื่อส่งเสริมพัฒนาการเด็กให้เหมาะสมกับวัยในยุคดิจิทัลได้ ที่ไม่ใช่แค่การออกกฎหมายหรือคำแนะนำเพิ่มเท่านั้น แต่ต้องคิดให้ครบทั้งระบบ ตั้งแต่การออกแบบเทคโนโลยีที่ปลอดภัยสำหรับเด็ก ให้ความรู้ผู้ปกครอง ไปจนถึงการสนับสนุนโรงเรียนและชุมชนให้มีแนวทางที่ชัดเจนและทำได้จริง

สุดท้ายแล้ว ทางออกอาจไม่ใช่การ “ห้ามเด็กใช้หน้าจอ” แบบตัดขาดทั้งหมด แต่คือทำอย่างไรให้เด็กเติบโตได้เหมาะสมตามวัย ขณะเดียวกันก็อยู่กับโลกดิจิทัลได้อย่างปลอดภัยมากขึ้น