ไทยพร้อมแค่ไหนกับ Sovereign AI? เมื่อ “คนและข้อมูล” ยังเป็นโจทย์ใหญ่

เม็ดเงินลงทุนในช่วงที่ผ่านมา กำลังสะท้อนว่าไทยเริ่มมีบทบาทสำคัญมากขึ้นในอุตสาหกรรม AI และ Data Center ของภูมิภาค แค่ครึ่งแรกของปี 2569 ไทยมีมูลค่าคำขอรับการส่งเสริมการลงทุนจาก BOI สูงถึง 1.47 ล้านล้านบาท เพิ่มขึ้น 37% จากช่วงเดียวกันของปีก่อน 

โดยอุตสาหกรรมดิจิทัลครองสัดส่วนมูลค่าการลงทุนสูงสุดกว่า 1.11 ล้านล้านบาท จากการลงทุนใน Data Center บริการจัดเก็บและประมวลผลข้อมูล (Data Hosting) และ Cloud Service เพื่อรองรับการเติบโตของ AI ขณะเดียวกัน ไทยมีโครงการ Data Center ที่ยื่นขอรับการส่งเสริมการลงทุนแล้วกว่า 36 โครงการ

คิดเป็นมูลค่ารวมกว่า 728,000 ล้านบาท ตัวเลขเหล่านี้สะท้อนว่านักลงทุนมองเห็นศักยภาพ ว่าไทยมีความพร้อมรองรับโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัล ทั้งเครือข่ายไฟเบอร์ ระบบ 5G พลังงาน และทำเลที่ตั้งในภูมิภาค รวมถึงนโยบาย Cloud-First และการพัฒนา EEC ที่ช่วยดึงดูดบริษัทระดับโลก แต่หากมองอีกมุม การลงทุนมหาศาลนี้ ก็ไม่ได้หมายความว่าไทยจะได้รับประโยชน์สูงสุดเสมอไป เพราะ Data Center ใช้ไฟฟ้าและน้ำในปริมาณมาก ขณะที่การจ้างงานโดยตรง อาจไม่สูงเท่าอุตสาหกรรมอื่น

โจทย์ใหญ่ของไทย จึงอาจเป็นการทำให้การลงทุนเหล่านี้ ไม่ให้ประเทศเป็นเพียงพื้นที่รองรับ Data Center ของบริษัทต่างชาติ 

⚫ สิ่งที่ไทยต้องคิดต่อ ไม่ใช่เพียงการดึงดูดการลงทุน

ประเด็นนี้นำไปสู่แนวคิด Sovereign AI หรือ “อธิปไตยด้าน AI” ที่หลายประเทศเริ่มให้ความสำคัญ ซึ่งอธิปไตยที่ว่า ไม่ได้หมายถึงการสร้าง AI ขึ้นมาเองทั้งหมด แต่คือการที่ประเทศสามารถรู้และควบคุมได้ว่า AI ที่ใช้งานอยู่ จัดการข้อมูลอย่างไร ข้อมูลถูกเก็บไว้ที่ไหน ใครเข้าถึงได้ และอยู่ภายใต้กฎหมายของประเทศใด

เพราะตอนนี้ AI ไม่ได้เป็นเพียงเครื่องมือทางเทคโนโลยี แต่เริ่มมีบทบาทกับข้อมูล เศรษฐกิจ ความมั่นคง และการตัดสินใจที่มีผลต่อประเทศมากขึ้น ผลสำรวจจาก AWS พบว่า ปัจจุบันมีองค์กรไทยกว่า 220,000 แห่งเริ่มนำ AI มาใช้งานแล้ว ซึ่งเพิ่มขึ้นถึง 34% จากปีก่อน 

แต่ถึงอย่างนั้น การใช้งานส่วนใหญ่ยังอยู่ในขั้นเริ่มต้น โดย 74% ใช้ AI ในรูปแบบพื้นฐาน เช่น แชตบอต เครื่องมือสำเร็จรูป หรือช่วยลดขั้นตอนการทำงานบางส่วน ขณะที่มีเพียง 9% เท่านั้นที่ใช้ AI ขั้นสูงหรือระบบที่พัฒนาขึ้นเฉพาะสำหรับองค์กร เมื่อองค์กรเริ่มนำ AI มาใช้งานมากขึ้น คำถามที่ตามมาคือ ข้อมูลขององค์กรและลูกค้าถูกเก็บไว้ที่ไหน ใครเข้าถึงได้ และอยู่ภายใต้กฎหมายใด

⚫ ใช้ Cloud ต่างประเทศ ข้อมูลไทยเสี่ยงแค่ไหน? 

ลองคิดดูว่า หากระบบ AI ขององค์กร หรือภาครัฐ ต้องตัดสินใจเรื่องใหญ่ๆ แต่ข้อมูลทั้งหมดถูกไปประมวลผลบนเซิร์ฟเวอร์ต่างประเทศที่เราควบคุมไม่ได้ ความเสี่ยงทั้งด้านความปลอดภัย การเข้าถึงข้อมูล และข้อกฎหมายก็อาจเพิ่มขึ้น เพราะอย่างสหรัฐฯ ก็จะมีกฎหมาย US CLOUD Act ที่เปิดให้รัฐบาลสหรัฐฯ สามารถขอเข้าถึงข้อมูลจากผู้ให้บริการคลาวด์ของสหรัฐฯ ได้ แม้ว่าข้อมูลนั้นจะถูกเก็บไว้นอกประเทศก็ตาม 

ทำให้ไทยเราเริ่มมีการพัฒนา Sovereign Cloud และลงทุนโครงสร้างพื้นฐานภายในประเทศ เพื่อรองรับความต้องการด้านข้อมูลและการใช้งาน AI ที่เพิ่มขึ้น 

⚫ แต่ “กำลังคน” ก็เป็นอีกหนึ่งข้อจำกัด

หากไทยต้องการไปสู่ Sovereign AI การมีโครงสร้างพื้นฐานที่ดีเพียงอย่างเดียวอาจไม่เพียงพอ แต่ต้องมีบุคลากรที่มีความสามารถในการพัฒนา ดูแล และควบคุมระบบเหล่านี้ได้ด้วยตัวเอง

แต่รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) กลับเผยว่า ปัจจุบัน ไทยยังขาดบุคลากรด้าน AI ระดับมืออาชีพ มากกว่า 80,000 ตำแหน่ง ขณะเดียวกัน จำนวนที่มีอยู่ตอนนี้ยังห่างไกลจากเป้าหมายมาก 

ดังนั้น แม้การลงทุนจากบริษัทเทคโนโลยีระดับโลกจะช่วยวางพื้นฐานด้าน AI และสร้างโอกาสทางเศรษฐกิจ แต่ความได้เปรียบในระยะยาวไม่ได้ขึ้นอยู่กับจำนวนศูนย์ข้อมูลหรือเม็ดเงินลงทุนเพียงอย่างเดียว หากแต่ไทยยังต้องต่อยอดให้เกิดประโยชน์กับประเทศ ทั้งการพัฒนาบุคลากร ระบบข้อมูล งานวิจัย และความสามารถของธุรกิจไทย