ฝันร้ายของศิลปิน? เมื่อ AI แอบฉกผลงานแบบเนียนๆ

วงการเพลงทั่วโลกกำลังเผชิญคลื่นลูกใหม่ เพราะ AI ปัจจุบันสามารถ “สร้างเสียงดนตรี และเสียงร้อง” ที่เหมือนคนจริง โดยเฉพาะเพลงแนวป๊อปหรือเพลงเชิงพาณิชย์ ซึ่งมีตัวอย่างโมเดลที่สร้างเพลงแนวนี้ได้ดีคือ Suno, Udio, Stable Audio และ MusicLM ของ Google ทำให้ตอนนี้ แค่พิมพ์คำว่า “แต่งเพลงรักสไตล์ Taylor Swift” หรือ “ทำเพลงเศร้าแบบ Tilly Birds” ลงในโปรแกรม AI ก็จะได้เพลงใหม่ที่มาพร้อมทำนองครบ คอร์ดพร้อม และเนื้อร้องเหมือนคนแต่งเอง

ถ้ามันง่ายขนาดนั้น คนที่ทำงานสายนี้จะได้รับผลกระทบไหม?

อุตสาหกรรมเพลง AI เติบโตอย่างรวดเร็ว โดยในปี 67 มีมูลค่าถึง 5.2 พันล้านดอลลาร์ และคาดว่าจะทะลุ 60 พันล้านดอลลาร์ในปี 77 ขณะที่ APRA AMCOS หรือองค์กรบริหารจัดการลิขสิทธิ์เพลงในออสเตรเลียและนิวซีแลนด์ ระบุว่า ศิลปินอาจเสียรายได้ถึง 23% ภายในปี 71 เพราะ AI กำลังมาแทนที่เพลงที่มนุษย์สร้าง

แต่การที่ AI ทำเพลงได้ ก็ต้องอาศัยเพลงต้นฉบับจำนวนมหาศาล ซึ่งบางส่วนอาจเป็นเพลงที่ศิลปินไม่อนุญาตให้ใช้ ทำให้เกิดประเด็นลิขสิทธิ์ที่ซับซ้อน เพราะแม้โมเดลจะไม่ได้เก็บไฟล์เพลงตรง ๆ แต่การเรียนรู้รูปแบบเพลงเพื่อสร้างงานใหม่ อาจเข้าข่ายละเมิดลิขสิทธิ์ในบางกรณีได้

ซึ่งก็สอดคล้องกับกรณีล่าสุด ที่ศาลภูมิภาคมิวนิค ประเทศเยอรมนี ตัดสินให้ OpenAI แพ้คดี หลังใช้เนื้อเพลงจากศิลปินเยอรมัน 9 เพลง ฝึกโมเดล ChatGPT โดยไม่ได้รับอนุญาต แม้โมเดลจะไม่ได้เก็บไฟล์เพลงตรง ๆ แต่ AI สามารถจำและสร้างเนื้อเพลงซ้ำได้ ก็ถือเป็นการละเมิดลิขสิทธิ์แล้ว

นอกจากนี้ ยังมีกรณีที่ AI สร้างเพลงเลียนแบบ Drake และ The Weeknd เพลงนี้ชื่อว่า “Heart on My Sleeve” ซึ่งจับเสียงร้อง เนื้อเพลง และสไตล์ดนตรีของศิลปินได้อย่างแนบเนียน ก่อนที่จะได้รับความนิยมอย่างรวดเร็วบน TikTok และ Spotify และแพร่หลายไปทั่วอินเทอร์เน็ต ทั้งที่ศิลปินไม่รู้เรื่องด้วยซ้ำ ก่อนที่ภายหลังจะถูกค่ายเพลงสั่งให้ลบออก

เรื่องนี้สะท้อนให้เห็นว่า ศิลปินและคนทำงานดนตรีต้องปรับตัวให้เร็วขึ้น ไม่ใช่แค่แข่งกับ AI แต่ต้องสร้างเอกลักษณ์เฉพาะตัว โดยใช้ AI เป็นเครื่องมือช่วยสร้างผลงานออกมารวดเร็วและมีคุณภาพ ในขณะเดียวกัน แพลตฟอร์มก็ควรมีบทบาทในการกำกับดูแล ผลงานที่สร้างโดยศิลปินในสังกัดเพื่อให้เกิดความเป็นธรรมและปกป้องสิทธิ์ให้กับศิลปินในชีวิตจริงได้มากขึ้น