
การแพทย์
ศิริราชพลิกงานวิจัยจีโนมิกส์ สู่เทคโนโลยีตรวจมะเร็งสมอง ลดต้นทุนกว่าครึ่ง รู้ผลเร็วขึ้น เหลือ 1 วัน
19 พฤศจิกายน 2569
ปัจจุบัน การวินิจฉัยมะเร็งสมองมีความซับซ้อนมากขึ้น เพราะเนื้องอกที่มีรูปร่างหรือลักษณะคล้ายกัน อาจมีความผิดปกติทางพันธุกรรมและการดำเนินโรคแตกต่างกัน ซึ่งมีผลต่อการประเมินความรุนแรงและการเลือกวิธีรักษา การตรวจด้วยภาพถ่ายรังสีอย่าง MRI หรือ CT และการตรวจชิ้นเนื้อทางพยาธิวิทยาเพียงอย่างเดียวอาจไม่เพียงพอ
เมื่อการวินิจฉัยมะเร็งสมองต้องลงลึกถึงระดับพันธุกรรม
โดยองค์การอนามัยโลก (WHO) ได้ปรับเกณฑ์การจำแนกเนื้องอกระบบประสาทส่วนกลางในปี 2021 โดยให้น้ำหนักกับข้อมูลระดับโมเลกุลมากขึ้น เพราะความผิดปกติของยีนและรูปแบบ DNA methylation สามารถช่วยแยกเนื้องอกที่มีลักษณะคล้ายกันให้ชัดเจนขึ้น
ข้อมูลสำคัญที่ใช้ในการจำแนก ได้แก่
Gene Mutation ตรวจการกลายพันธุ์ของยีน
Copy Number Variation (CNV) ตรวจการเพิ่มขึ้นหรือลดลงของจำนวนสำเนา DNA
DNA Methylation ตรวจรูปแบบการเปลี่ยนแปลงทางเคมีบน DNA
การนำข้อมูลเหล่านี้มาวิเคราะห์ร่วมกันช่วยให้แพทย์เห็นรายละเอียดของโรคมากกว่าการพิจารณาจากลักษณะของเซลล์เพียงอย่างเดียว
ศิริราชพัฒนา “Nanopore” ตรวจ 3 ข้อมูลพันธุกรรมในครั้งเดียว
คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล จึงนำงานวิจัยภายใต้โครงการจีโนมิกส์ประเทศไทย (Genomics Thailand) มาต่อยอดเป็นเทคโนโลยีตรวจจำแนกเนื้องอกสมองด้วย Oxford Nanopore โดยได้รับทุนสนับสนุนจากสถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข (สวรส.)
Nanopore สามารถตรวจทั้ง Gene Mutation, CNV และ DNA Methylation พร้อมกันในครั้งเดียว โดยนำตัวอย่างเนื้องอกสมองจากผู้ป่วยไทยจำนวน 200 ตัวอย่าง มาวิเคราะห์ข้อมูลทางพันธุกรรมและรูปแบบ DNA methylation มากกว่า 20 ล้านตำแหน่ง เพื่อค้นหาความผิดปกติที่ช่วยจำแนกชนิดของเนื้องอกสมองได้อย่างแม่นยำยิ่งขึ้น
พร้อมพัฒนาเครื่องมือ GLIMMERS สำหรับประมวลผลและจัดทำรายงานให้แพทย์ใช้ประกอบการวินิจฉัย ขณะเดียวกัน ยังรองรับทั้งชิ้นเนื้อสดและ FFPE ซึ่งเป็นชิ้นเนื้อที่โรงพยาบาลใช้เก็บรักษาตามกระบวนการทางพยาธิวิทยาทั่วไป และทีมวิจัยได้ยื่นคำขอสิทธิบัตรระหว่างประเทศ (PCT) แล้ว
ลดทั้งต้นทุน ทั้งเวลา
นวัตกรรมนี้สามารถลดทั้งค่าใช้จ่ายและเวลารอผล จากเดิมการตรวจมีต้นทุนประมาณ 55,000 บาทต่อราย และอาจใช้เวลาราว 30 วัน โดย Nanopore ตั้งเป้าลดค่าบริการเหลือประมาณ 27,000 บาท และลดเวลารอผลเหลือ 1-5 วัน โดยมีเป้าหมายคืนผลได้ภายใน 1 วัน
ปัจจุบันศิริราชเปิดให้บริการผ่าน Advance Lab Service (ALS) ของศูนย์บริหารจัดการสิ่งส่งตรวจศิริราช (SiSC) และรับตัวอย่างจากโรงพยาบาลทั่วประเทศ รวมถึงให้บริการแก่ผู้ป่วยไทยและต่างชาติที่เข้ารับการผ่าตัดเนื้องอกสมองในประเทศไทย ช่วยเพิ่มโอกาสเข้าถึงการตรวจวิเคราะห์ระดับโมเลกุลภายในประเทศ และลดการพึ่งพาการส่งตรวจไปต่างประเทศ
ซึ่งทีมวิจัยมีแผนพัฒนาชุดตรวจให้ได้มาตรฐาน ISO เพื่อขยายบริการสู่ต่างประเทศ พร้อมศึกษาใช้การ AI ช่วยแปลผลทางคลินิกตามเกณฑ์ WHO โดยผลงานนี้ได้รับรางวัลชนะเลิศรางวัลนวัตกรรมแห่งชาติ ปี 2569 ด้านสังคม จากสำนักงานนวัตกรรมแห่งชาติ (NIA)
โอกาสของไทยในตลาดเทคโนโลยีการแพทย์
นวัตกรรมนี้มีความสำคัญทั้งต่อผู้ป่วยและอุตสาหกรรมการแพทย์ไทย เพราะการลดต้นทุนและเวลาตรวจช่วยเพิ่มโอกาสเข้าถึงการวินิจฉัยระดับโมเลกุล ขณะเดียวกัน การพัฒนาเทคโนโลยีและเครื่องมือวิเคราะห์ขึ้นเองยังช่วยลดการพึ่งพาต่างประเทศ
โจทย์ต่อไปคือการขยายบริการให้โรงพยาบาลเข้าถึงได้มากขึ้น รักษามาตรฐานความแม่นยำ และพัฒนาบุคลากรเฉพาะทาง เพื่อเปลี่ยนงานวิจัยในห้องปฏิบัติการให้กลายเป็นบริการทางการแพทย์ที่สร้างประโยชน์และต่อยอดเชิงธุรกิจได้ในระยะยาว
ข่าวที่เกี่ยวข้อง

ปส. ยกระดับมาตรฐานเทคโนโลยีฉายรังสี เพิ่มโอกาสคนไทยเข้าถึงการรักษามะเร็งอย่างเท่าเทียม
โรคมะเร็งเป็นนหนึ่งในโรคร้ายที่คร่าชีวิตผู้คนทั่วโลกเป็นจำนวนมาก โดยข้อมูลจากองค์การวิจัยโรคมะเร็งระหว่างประเทศ (IARC) ระบุว่า มีผู้ป่วยมะเร็งรายใหม่ทั่วโลกประมาณ 20.6 ล้านคน และมีผู้เสียชีวิตราว 9.8 ล้านคนต่อปี ส่วนประเทศไทยมีผู้ป่วยรายใหม่กว่า 183,000 คน และเสียชีวิตมากกว่า 118,000 คน ตามข้อมูล GLOBOCAN

ปส. ยกระดับมาตรฐานเทคโนโลยีฉายรังสี เพิ่มโอกาสคนไทยเข้าถึงการรักษามะเร็งอย่างเท่าเทียม

ศิริราชเดินหน้า “One Siriraj” ใช้ AI จัดการคิวผู้ป่วย ตั้งเป้าลดเวลารอพบแพทย์เหลือไม่เกิน 1 ชั่วโมง
