เมื่อมนุษย์ยังมีความเชื่อต่างกัน เราจะเทรน AI ให้มีจริยธรรมผ่านศาสนาได้จริงหรือ?

ทุกวันนี้ AI เข้ามามีบทบาทในชีวิตประจำวันมากขึ้น ผู้คนไม่ได้ใช้เพื่อค้นหาข้อมูลหรือตอบคำถามอีกต่อไป
แต่เป็นที่ปรึกษาและคอยตัดสินใจเรื่องต่าง ๆ ความใกล้ชิดนี้ทำให้หลายคนเปิดใจพูดคุยกับ AI มากขึ้น หากระบบตอบสนองต่อผู้ใช้ในสถานการณ์ที่ไม่เหมาะสมอาจนำไปสู่ผลกระทบร้ายแรงได้

อย่างกรณีของเด็กวัยรุ่นในสหรัฐฯ ที่จบชีวิตตนเองในปี 2024 หลังพูดคุยกับแชทบอท AI หลายเดือนจนเกิดความผูกพัน โดยบทสนทนาบางส่วนยังเกี่ยวข้องกับความคิดเกี่ยวกับการจบชีวิตของตนเองด้วย ทำให้สังคมเริ่มตั้งคำถามเรื่องความปลอดภัยของ AI ในอีกมิติหนึ่ง เพราะความเสี่ยงไม่ได้อยู่แค่การให้ข้อมูลผิดพลาด แต่อาจรวมถึงการตอบสนองที่ไม่เหมาะสมต่อผู้ใช้ในช่วงเวลาที่เปราะบางที่สุดด้วย

ความเสี่ยงนี้ทำให้บริษัทเทคโนโลยีต่างหันมาให้ความสำคัญกับการพัฒนา AI ให้มีจริยธรรมมากขึ้น โดยล่าสุดบริษัท Anthropic ได้หารือผู้เชี่ยวชาญหลายด้าน ทั้งผู้นำศาสนา นักปรัชญา และนักวิชาการจากกลุ่มความเชื่อและวัฒนธรรมมากกว่า 15 กลุ่ม เพื่อรวบรวมมุมมองเกี่ยวกับพฤติกรรมมนุษย์และสังคม รวมถึงพิจารณาว่าเด็กควรเข้าถึงแชทบอทเพื่อช่วยในการเรียนรู้ได้มากน้อยแค่ไหน ขณะที่บริษัทอย่าง Meta , Google , Amazon และ Microsoft ก็เริ่มเปิดพื้นที่หารือกับแวดวงทางศาสนาเช่นกัน

แต่การสอน AI ให้มีจริยธรรมอาจไม่ง่ายอย่างที่คิด

แม้บริษัทเทคโนโลยีจะนำองค์ความรู้ทางศาสนามาเป็นแนวทางพัฒนา AI แต่การประยุกต์ใช้ไม่ได้มีเพียงการแยกแยะว่าอะไรถูกหรือผิด เพราะหลักคำสอนยังผูกโยงกับประวัติศาสตร์ วัฒนธรรม และบริบทการใช้ชีวิตของผู้คนที่แตกต่างกัน ทำให้การกำหนดหลักจริยธรรมให้ AI เข้าใจและตอบสนองต่อมนุษย์ได้อย่างเหมาะสมเป็นเรื่องซับซ้อนกว่าที่คิด

ซึ่ง Webb Keane นักมานุษยวิทยาจาก University of Michigan มองว่า การนำคำสอนทางศาสนามาเป็นแนวทางพัฒนา AI ไม่ใช่เพียงการคัดเลือกหลักคำสอนให้ระบบนำไปปฏิบัติตาม เพราะเมื่อนำความเชื่อมาแปลงเป็นกฎสำหรับ AI ความหมายของคำสอนเหล่านั้นอาจเปลี่ยนไปหรือไม่ตรงกับความเชื่อดั้งเดิมได้

อีกอย่างคือเมื่อนำคำสอนจากหลายศาสนามาใช้เป็นแนวทางพัฒนา AI ความท้าทายคือการจัดการกับความเชื่อที่แตกต่างกัน หากเลือกใช้เฉพาะหลักคำสอนที่คล้ายคลึงกัน โดยละเลยจุดต่างที่สำคัญ ก็อาจทำให้ AI ให้น้ำหนักกับความเชื่อบางกลุ่มมากกว่ากลุ่มอื่นโดยไม่ตั้งใจ ส่งผลให้ผู้ใช้มองว่าระบบมีอคติหรือเข้าข้างศาสนาใดศาสนาหนึ่ง ซึ่งอาจนำไปสู่ความไม่ไว้วางใจและความขัดแย้งในสังคมได้

แล้ว AI จะมีจริยธรรมได้จริงหรือไม่

แม้การนำแนวคิดจากศาสนา ปรัชญา และผู้เชี่ยวชาญหลายด้านมาใช้พัฒนา AI จะช่วยให้เข้าใจมนุษย์มากขึ้นแต่ก็ไม่ได้หมายความว่า AI จะสามารถตัดสินใจได้อย่างเหมาะสมในทุกสถานการณ์ เพราะแต่ละสังคมก็มีความเชื่อและค่านิยมที่แตกต่างกัน รวมถึงการเลือกแนวคิดมาใช้ยังขึ้นอยู่กับการตัดสินใจของบริษัทผู้พัฒนาด้วย

สิ่งสำคัญจึงไม่ใช่แค่การกำหนดให้ AI เรียนรู้ว่าอะไรถูกหรือผิด แต่ต้องพิจารณาด้วยว่าหลักการนั้นถูกนำไปใช้จริงยังไง ครอบคลุมมุมมองของผู้คนที่หลากหลายแค่ไหน และมีการตรวจสอบการทำงานของระบบอย่างต่อเนื่องหรือไม่ และหาก AI ตอบคำถามที่ไม่เหมาะสมหรือก่อให้เกิดผลด้านลบ ทางบริษัทจะมีแนวทางรับผิดชอบยังไง เพราะการพัฒนา AI ให้มีจริยธรรมไม่ได้ขึ้นอยู่กับเทคโนโลยีเพียงอย่างเดียว แต่ยังเกี่ยวข้องกับการตัดสินใจและความรับผิดชอบของผู้พัฒนาด้วย

ท้ายที่สุด เมื่อ AI เข้ามามีบทบาทในชีวิตมนุษย์มากขึ้น การสอนให้ระบบแยกแยะถูกผิดได้นั้นอาจไม่เพียงพอ แต่ต้องทำให้หลักเกณฑ์ที่ใช้กำกับ AI ตรวจสอบได้ และบริษัทผู้พัฒนาต้องรับผิดชอบต่อผลกระทบที่เกิดขึ้นจริง เพราะสิ่งสำคัญไม่ใช่แค่การทำให้ AI ตัดสินใจได้อย่างเหมาะสม แต่คือการทำให้มนุษย์ยังคงควบคุมและรับผิดชอบต่อเทคโนโลยีที่ตนเองสร้างขึ้นได้