ทำไม Getty Images แพ้คดีลิขสิทธิ์ แม้เป็นภาพตัวเอง?

จากกรณีบริษัทดังอย่าง Getty Images ได้ยื่นฟ้องต่อศาลสูง ว่าบริษัท Stability AI ซึ่งเป็นบริษัทด้านการพัฒนา AI สำหรับการสร้างภาพและเนื้อหาสื่อในสหราชอาณาจักร ที่มีผู้กำกับภาพยนตร์เจ้าของรางวัลออสการ์อย่าง เจมส์ คาเมรอน (James Cameron) เป็นหนึ่งในผู้อำนวยการบริษัท

โดยอ้างว่า Stability AI ได้ละเมิดลิขสิทธิ์ภาพของตัวเอง "โดยไม่ได้สนใจต่อสิ่งที่นำไปป้อนเป็นข้อมูลฝึกฝนเลยสักนิด" และมีการขโมยและคัดลอกภาพของตัวเองไปหลายล้านภาพ

Getty Images รู้ได้ยังไงว่าภาพถูกเอาไปใช้?

Getty Images ได้มีการตรวจสอบชุดข้อมูลสาธารณะชื่อ LAION-5B ซึ่ง Stable Diffusion หรือโมเดล AI ที่ใช้สร้างรูปภาพจากข้อความของบริษัท Stability AI ได้ระบุข้อมูลใน “Model Card” ว่าใช้ข้อมูลชุดนี้ในการฝึกโมเดล เพราะในชุดข้อมูล LAION-5B จะเก็บเป็น URL กับข้อความบรรยายภาพ ซึ่งก็รวมถึง URL จากเว็บของ Getty Images ด้วย โดยมีการระบุจำนวนคร่าว ๆ ว่า มีรูปของตัวเองอยู่ในชุดฝึกหลายล้านไฟล์เลยทีเดียว

แม้จะเป็นภาพของตัวเอง แต่ทำไมถึงถูกตัดสินให้แพ้คดี

คำตัดสินนี้เกิดขึ้นท่ามกลางความขัดแย้งเกี่ยวกับแนวทางการออกกฎหมายของรัฐบาลแรงงานในประเด็นลิขสิทธิ์และ AI โดยคดีนี้ Getty Images "ไม่สามารถพิสูจน์ได้" ว่าขั้นตอนการฝึกโมเดล AI โดยใช้ภาพของตัวเอง "เกิดขึ้นภายในสหราชอาณาจักร" ทำให้ไม่สามารถบังคับใช้กฎหมายลิขสิทธิ์ของอังกฤษกับ Stability AI ได้ในส่วนนี้ ซึ่งผู้พิพากษายังบอกว่า ตัวโมเดล AI ไม่ได้จัดเก็บหรือทำซ้ำงานลิขสิทธิ์ต้นฉบับ จึงไม่ถือเป็น "สำเนาที่ละเมิดลิขสิทธิ์" ตามกฎหมายนั่นเอง

ทำให้สุดท้าย Stability AI ก็ชนะคดีนี้ไปในที่สุด เพราะศาลมองว่าเป็นผลเสียต่อเจ้าของลิขสิทธิ์ในการเก็บผลตอบแทนจากผลงานของตัวเองเท่านั้น จึงไม่มีน้ำหนักฟ้องละเมิดลิขสิทธิ์ได้ ซึ่งเป็นการพิจารณาเรื่องความชอบด้วยกฎหมายของโมเดล AI นำข้อมูลลิขสิทธิ์จำนวนมหาศาลไปใช้โดยไม่ได้รับอนุญาต

พอฟังแบบนี้แล้วเชื่อว่าเจ้าของผลงานอาจมีรู้สึกสงสัยกันไม่น้อย เพราะผลงานที่เราตรากตรำผลิตชิ้นงานออกมา อาจถูกนำไปใช้ได้ทุกเมื่อโดยที่ไม่สามารถทำอะไรได้ หากไม่ได้อยู่ในข้อกฎหมายที่ศาล ซึ่งที่ผ่านมาก็จะเห็นข่าวจากศิลปินออกมาเรียกร้องเกี่ยวกับการคุ้มครองสิทธิ์เพื่อรักษาผลประโยชน์ให้กับศิลปินท่ามกลางการนำ AI มาร่วมใช้ให้มากขึ้น

ซึ่งกฎหมายด้านลิขสิทธิ์ของฝั่งไทยนั้นก็มี พระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 มาตรา 4 ให้คำนิยาม “ผู้สร้างสรรค์” หมายถึง “ผู้ทำหรือผู้ก่อให้เกิดงานสร้างสรรค์อย่างใดอย่างหนึ่งที่เป็นงานอันมีลิขสิทธิ์” และ “ลิขสิทธิ์” หมายถึง “สิทธิแต่ผู้เดียวที่จะทำการใด ๆ เกี่ยวกับงานที่ผู้สร้างสรรค์ได้ทำขึ้น”

หากดูจากบทบัญญัตินี้ “ผู้สร้างสรรค์” แปลว่าต้องเป็น บุคคลที่มีสถานะทางกฎหมาย ดังนั้น AI ซึ่งไม่ใช่บุคคล จึงไม่มีลิขสิทธิ์ในผลงานที่สร้างขึ้นเองโดยลำพัง และไม่มีใครถือสิทธิ์ในงานนั้นได้ เว้นแต่จะมีคนจริงเข้ามามีส่วนร่วมบางส่วนในการสร้างสรรค์นี้

เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นนี้ชี้ให้เห็นว่าช่องว่างของกฎหมายลิขสิทธิ์ในยุคที่ AI มีบทบาทแทบในทุกอาชีพ การสร้างกฎหมาย หรือข้อกำหนดการใช้งานควรครอบคลุม และตระหนักถึงเจ้าของผลงานในแต่ละสายอาชีพให้มากขึ้น เพื่อป้องกันการลิดรอนสิทธิ์ รวมถึงการถูกเอาเปรียบจากงานต้นฉบับไปแบบง่าย ๆ

ติดตามทุกความเคลื่อนไหวของเทคโนโลยี ที่จะพัฒนาและยกระดับประเทศไทยให้ก้าวไปข้างหน้าได้ที่ Tech Movement