อังกฤษเร่งทำ Digital ID สะดวกหรือเพิ่มความเสี่ยงข้อมูลรั่ว?

ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา รัฐบาลสหราชอาณาจักรกำลังผลักดันแนวคิด “Digital ID” หรือระบบตัวตนดิจิทัลอย่างจริงจัง

มี Digital ID แล้วชีวิตสะดวกขึ้น?

Digital ID คือ “ตัวตนดิจิทัล” ที่ใช้ยืนยันว่าเราเป็นใคร หรือมีคุณสมบัติตามเงื่อนไขบางอย่างหรือไม่ แทนการใช้เอกสารกระดาษ เช่น หนังสือเดินทางหรือใบขับขี่ จุดเด่นคือผู้ใช้สามารถเลือกแชร์เฉพาะข้อมูลที่จำเป็น เช่น แค่ยืนยันว่า “อายุเกิน 18 ปี” โดยไม่ต้องเปิดเผยวันเกิดหรือข้อมูลส่วนตัวทั้งหมด ซึ่งช่วยลดการเปิดเผยข้อมูลเกินจำเป็น และช่วยปกป้องความเป็นส่วนตัวได้มากขึ้น

ประโยชน์ของระบบนี้จะช่วยให้การติดต่อกับบริการต่างๆ สะดวกและเร็วขึ้น เพราะไม่ต้องยืนยันตัวตนซ้ำหลายรอบ ข้อมูลที่เคยตรวจสอบแล้วสามารถนำไปใช้ต่อได้ทันที ช่วยประหยัดทั้งเวลาและขั้นตอน นอกจากนี้ยังช่วยลดการปลอมแปลงเอกสารและการโกง เพราะข้อมูลดิจิทัลที่ออกโดยหน่วยงานที่เชื่อถือได้ปลอมได้ยากกว่าเอกสารทั่วไป

โครงสร้างของระบบถูกออกแบบให้ไม่ต้องมีฐานข้อมูลกลางของรัฐทั้งหมด ข้อมูลต้นทางจะยังอยู่กับหน่วยงานเดิม เช่น หน่วยงานออกใบขับขี่หรือพาสปอร์ต ส่วนตัวข้อมูลดิจิทัลจะเก็บไว้กับผู้ใช้บนอุปกรณ์ของตนเอง

แนวคิดนี้ต้องหาจุดสมดุลระหว่าง “ความสะดวก” กับ “ความเป็นส่วนตัว”

Digital ID ก็ยังมีความเสี่ยงและน่ากังวลอยู่พอสมควร กลุ่มด้านสิทธิเสรีภาพเตือนว่า ถ้าออกแบบระบบไม่รัดกุม อาจทำให้รัฐหรือองค์กรต่างๆ ติดตามพฤติกรรมของประชาชนได้ง่ายขึ้น หรือเอาข้อมูลไปใช้เกินกว่าที่เคยบอกไว้ตั้งแต่แรก ถึงแม้ระบบจะไม่ใช่ฐานข้อมูลกลางโดยตรง แต่ถ้ามีการเอาข้อมูลจากหลายระบบมาเชื่อมกัน ก็อาจกลายเป็นเป้าล่อให้แฮกเกอร์โจมตีได้

ความสะดวกต้องไม่สร้าง “ความเหลื่อมล้ำให้ผู้ใช้งาน”

อีกเรื่องที่น่าห่วงไม่แพ้กันคือ “ความเหลื่อมล้ำทางดิจิทัล” คนที่ไม่มีสมาร์ทโฟน ผู้สูงอายุ หรือคนที่ไม่ค่อยถนัดใช้เทคโนโลยี อาจใช้งานระบบนี้ได้ยากหรือเข้าไม่ถึงอย่างเท่าเทียม หากไม่มีทางเลือกสำรอง เช่น เอกสารกระดาษ หรือควรจะต้องมีการใช้งานผ่านช่องทางออฟไลน์ควบคู่กันไป

ซึ่งอังกฤษก็มีระบบเกี่ยวกับ Digital ID อยู่แล้วบางส่วน มีบริษัทเอกชนให้บริการยืนยันตัวตนดิจิทัล และรัฐบาลก็วางกติกามาตรฐานไว้เรื่องความปลอดภัยและความเป็นส่วนตัว นอกจากนี้ยังมีระบบอย่าง UK One Login ที่ใช้ล็อกอินเข้าใช้บริการของรัฐในที่เดียว และ UK Wallet ที่ใช้เก็บเอกสารดิจิทัล เช่น ใบขับขี่ ซึ่งในอนาคต ระบบต่างๆ เหล่านี้อาจถูกรวมกันเป็น Digital ID ระบบเดียวของทั้งประเทศ

โครงการนี้มีทั้งคน “เห็นด้วย” และ “ไม่เห็นด้วย”

คนที่เห็นด้วยบอกว่า Digital ID จะทำให้ใช้บริการต่างๆ ได้เร็วขึ้น ปลอดภัยขึ้น และช่วยลดการโกง แต่คนที่ไม่เห็นด้วยกังวลว่าจะถูกติดตามพฤติกรรม ข้อมูลอาจถูกนำไปใช้เกินความจำเป็น และคนบางกลุ่มอาจเข้าไม่ถึงระบบ เลยมีคนไปยื่นคำร้องคัดค้านในรัฐสภาจำนวนมาก จนรัฐบาลต้องชะลอหรือยกเลิกกฎบางอย่างไปก่อน

รัฐบาลอังกฤษบอกว่า จะเปิดรับฟังความเห็นและหารือ เรื่องของการออกแบบระบบ Digital ID ก่อนนำไปใช้งานจริงในช่วงปี 2026 โครงการ Digital ID นี้มีเป้าหมายจะทำให้การยืนยันตัวตนสะดวกและปลอดภัยขึ้น แต่ก็ยังต้องรอดูกันต่อไปว่า รัฐบาลจะดูแลเรื่องความเป็นส่วนตัว ความปลอดภัยของข้อมูล และการเข้าถึงของประชาชนทุกกลุ่มได้ดีแค่ไหน เพื่อให้ระบบนี้เป็นธรรมกับทุกคน

ที่มา