ต่างชาติแห่ลงทุนดาต้าเซ็นเตอร์ในไทย สัญญาณตัวเต็ง "Digital Hub" หรือกับดักที่อาจได้ไม่คุ้มเสีย

ไทยถูกชงว่ากำลังกลายเป็น Digital Hub ของภูมิภาค จากการที่มีนักลงทุนเข้ามาลงทุนโครงการดาต้าเซ็นเตอร์จำนวนมาก ซึ่งถูกยกให้เป็นหนึ่งในแรงส่งสำคัญของเศรษฐกิจดิจิทัลไทย 

โดย BOI รายงานว่าปี 2568 มีการยื่นขอรับการส่งเสริมการลงทุนในกิจการดาต้าเซ็นเตอร์ รวมทั้งสิ้น 36 โครงการ มูลค่าเงินลงทุนรวม 728,000 ล้านบาท สะท้อนดีมานด์จากบริการคลาวด์และผู้เล่นระดับ Hyperscaler ที่เร่งขยายฐานในภูมิภาคนี้ 

ซึ่งล่าสุดช่วงต้นปี 69 กระแสการลงทุนก็ยังไม่แผ่ว โดยประชุมนัดแรกของปี BOI ก็ได้มีการอนุมัติโครงการลงทุนดาต้าเซ็นเตอร์เพิ่มอีก 7 โครงการ มูลค่ารวมประมาณ 9.6 หมื่นล้านบาท ถ้ามองในมุมการลงทุน ก็ต้องยอมรับว่านี่คือข่าวดี ที่ประเทศได้เม็ดเงินเข้ามาเพิ่ม ที่แสดงถึงความเชื่อมั่นจากต่างชาติที่มีต่อประเทศไทย ซึ่งก็ชัดว่าไทยเองก็มีทรัพยากรด้านพลังงานที่น่าสนใจอยู่ไม่น้อย

แต่ทั้งหมดนี้ก็อาจทำให้เราต้องกลับมาตั้งคำถามว่าไทยกำลังแลกอะไรไปบ้างกับการลงทุนเหล่านี้ ที่อาจได้มาแบบไม่คุ้มเสีย?

เพราะในความเป็นจริงการสร้างดาต้าเซ็นเตอร์หนึ่งศูนย์ขึ้นมา มีองค์ประกอบหลายอย่างมาก ซึ่งอุปกรณ์ส่วนใหญ่มักต้องนำเข้ามาจากต่างประเทศอยู่ ไม่ว่าจะเป็นเซิร์ฟเวอร์ อุปกรณ์เน็ตเวิร์กระดับสูง ระบบไฟฟ้า หรือระบบทำความเย็นเฉพาะทาง หมายความว่าต้นทุนเหล่านี้ก็ไหลออกนอกประเทศไปแล้ว

ซึ่งก็สอดคล้องกับบทสัมภาษณ์ของ ดร.พุทธิพันธุ์ หิรัณยตระกูล นักวิชาการ สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (TDRI) ก็เคยพูดถึงเรื่องนี้ไว้ว่า การสร้าง Data Center ขนาดใหญ่ ต้องใช้เงินลงทุนสูง โดยต้องให้สิทธิประโยชน์มาก แต่เงินรั่วไหลไปกับเครื่องจักรนำเข้า พร้อมแนะนำว่า การพัฒนานโยบายอุตสาหกรรมใหม่ของไทย ไม่ควรมองเพียงความทันสมัยหรือเม็ดเงินลงทุนสูง แต่ต้องพิจารณาว่า ผลประโยชน์จะถูกดึงกลับคืนให้กับคนไทยอย่างไร และจะสร้างระบบเศรษฐกิจที่ยกระดับทักษะ เสริม SME เพิ่มผลิตภาพ ที่ตอบโจทย์โลกใหม่ได้หรือไม่

โดยมองว่ากรณีศึกษา Data Center ที่มีการลงทุนมหาศาล แม้ได้รับส่งเสริมการลงทุนสูงสุด 2 ปีซ้อน แต่เงินลงทุนจำนวนมากกำลัง “รั่วไหล” ไปกับการนำเข้าเครื่องจักร และระบบสำคัญ อย่างที่รู้ว่า ช่วงนี้ทั่วโลกต่างก็เร่งสร้างโครงสร้างพื้นฐานเพื่อพัฒนา AI ที่ต้องใช้การประมวลผลสูง ส่งผลให้ความต้องการไฟฟ้าสูงขึ้นแบบเลี่ยงไม่ได้ เลยเป็นจุดที่ทำให้ไทยต้องวางแผนตั้งรับการเข้ามาลงทุนของต่างชาติให้ที่ควบคู่ไปกับการบริหารทรัพยากรอย่างคุ้มค่า รวมถึงในมุมมองด้านยุทธศาสตร์ที่อาจเกิด “การกระจุกตัวของการลงทุน” เพราะหลายโครงการมักตั้งอยู่ในพื้นที่อุตสาหกรรมใหญ่ โดยเฉพาะพื้นที่ EEC จากโครงสร้างพื้นฐานที่พร้อมและมีแรงจูงใจรองรับมากกว่า 

นอกนี้ยังมีประเด็นที่น่าสนใจอย่าง “อธิปไตยข้อมูล” ว่าศูนย์ข้อมูลเหล่านี้อยู่ภายใต้การควบคุมตามกติกาของไทยแค่ไหน เพราะการเปิดรับทุกโครงการโดยไม่มีเงื่อนไขที่เอื้อต่อผลประโยชน์ของเราเองเอาไว้ได้ จากโอกาสที่มองว่าไทยได้ประโยชน์กับการลงทุนมหาศาลนี้ ก็อาจกลายเป็นภาระในระยะยาวแทนได้ในที่สุด 

ซึ่งทาง บีโอไอ ก็ได้มีการปรับกติกาส่งเสริมดาต้าเซ็นเตอร์ ให้เข้มงวดตั้งแต่ช่วงปลายปี 68 เพื่อให้ไทยได้ประโยชน์จากการลงทุนแบบคุ้มค่าและเป็นรูปธรรมมากขึ้น โดยกำหนดไว้ว่าโครงการต้องจ้าง “คนไทย” ในตำแหน่งผู้บริหารและผู้เชี่ยวชาญอย่างน้อย 50% ภายใน 3 ปี และต้องทำแผนพัฒนาคนกับระบบนิเวศในประเทศด้วย อย่างเช่น จัดอบรมบุคลากร ทำหลักสูตรร่วมกับสถาบันการศึกษา ทำวิจัยและพัฒนา ยกระดับทักษะผู้ประกอบการ SME ไทย และสนับสนุนซัพพลายเชนในประเทศ 

นอกจากนี้ ยังเพิ่มข้อกำหนดเรื่องมาตรฐานการใช้ไฟฟ้าอย่างมีประสิทธิภาพ (PUE) และการบริหารจัดการน้ำให้เหมาะสม พร้อมปรับสิทธิประโยชน์พื้นที่โดยให้สิทธิเพิ่มขึ้นกับโครงการที่ตั้ง “นอกพื้นที่ EEC” เพื่อลดการกระจุกตัวของการใช้ไฟใน EEC และกระจายการพัฒนาไปสู่ภูมิภาคมากขึ้น

สุดท้ายแล้ว การมีนักลงทุนให้ความสนใจเป็นเรื่องน่ายินดี ที่จะช่วยกระตุ้นการเติบโตทางเศรษฐกิจของประเทศได้มากขึ้น เพียงแต่การลงทุนนั้นต้องช่วยส่งเสริมให้เกิดการสร้างคน สร้างนวัตกรรม และการพัฒนาอุตสาหกรรมของประเทศให้มีความมั่นคง เพื่อให้สร้างความยั่งยืนทางเศรษฐกิจในระยะยาว