เมื่อ AI ไร้จริยธรรม ใครจะเป็นคนควบคุม?

ยุคที่ AI กลายเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวัน อย่างการแนะนำเส้นทางการเดินทาง การคัดกรองข้อมูลต่าง ๆ เคยสงสัยกันหรือไม่ว่า “ใครเป็นคนกำหนด” ว่า AI ตัดสินใจแทนคนได้อย่างไร ข้อมูลส่วนตัวถูกเก็บและใช้อย่างไรบ้าง และหากเกิดความผิดพลาด ใครเป็นผู้รับผิดชอบ?

คำถามเหล่านี้นำมาสู่ความจำเป็นในการมี \"AI Ethics\" หรือ จริยธรรมปัญญาประดิษฐ์ คือหลักการและแนวปฏิบัติที่ใช้กำกับการพัฒนา และใช้งานเทคโนโลยี AI อย่างมีความรับผิดชอบ เพื่อให้มั่นใจว่า AI จะทำงานอย่างถูกต้อง และเหมาะสม โดยคำนึงถึงบริบททางสังคมและวัฒนธรรม

ซึ่งแต่ละประเทศมีกรอบจริยธรรม AI ที่ให้ความสำคัญต่างกันตามบริบทสังคม และวัฒนธรรมเฉพาะ แต่มีหัวใจหลักร่วมกันคือ ความโปร่งใส ความรับผิดชอบ การปกป้องสิทธิและความเป็นส่วนตัวของประชาชน และการใช้ AI เพื่อประโยชน์ของสังคมโดยรวม

สำหรับไทย สำนักงานคณะกรรมการดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ และกระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม (DE) ได้จัดทำ \"Thailand AI Ethics Guideline\" โดยเน้นการใช้ AI อย่างมีธรรมาภิบาล และสอดคล้องกับบริบทประเทศ ซึ่งมีหลักการสำคัญ 6 ประการ :

1.ความสามารถในการแข่งขันและการพัฒนาอย่างยั่งยืน (Competitiveness and Sustainability Development)
2.ความสอดคล้องกับกฎหมาย จริยธรรม และมาตราฐานสากล (Law Ethics and International Standards)
3.ความโปร่งใสและภาระความรับผิดชอบ (Transparency and Accountability)
4.ความมั่นคงปลอดภัยและความเป็นส่วนตัว (Security and Privacy)
5.ความเท่าเทียม หลากหลาย ครอบคลุม และเป็นธรรม (Fairness)
6.ความน่าเชื่อถือ (Reliability)

และมี 3 กลุ่ม สำหรับเป้าหมายที่เกี่ยวข้องกับหลักจริยธรรมปัญญาประดิษฐ์ (AI Ethics Roles)

1.Regulator/Policy : ผู้กำหนดกฎระเบียบ กำกับดูแลให้เป็นไปตามกฎระเบียบและแนวทางปฏิบัติจริยธรรม
2.Researcher/Developer/Service Provider : องค์กรหรือนักวิจัย/ บริษัทที่ออกแบบและพัฒนาระบบ/ ผู้ให้บริการ
3.User : ผู้ใช้งาน หรือผู้ที่ได้รับผลกระทบจากระบบปัญญาประดิษฐ์

สิ่งที่น่าจับตามองคือ ช่วงวันที่ 24-27 มิ.ย. 68 ประเทศไทยได้เป็นเจ้าภาพจัดงาน UNESCO Global Forum on the Ethics AI 2025 ความร่วมมือครั้งสำคัญกับองค์กรระดับโลก ในการร่วมเสวนาเกี่ยวกับหลักจริยธรรม AI เป็นก้าวสำคัญที่ไทยจะได้แสดงจุดยืนต่อผู้นำโลก ถึงความพร้อมในการขับเคลื่อนจริยธรรม และทิศทางการกำกับดูแลการประยุกต์ใช้เทคโนโลยี AI ที่สอดคล้องกับมาตรฐานสากล

รวมถึงการผลักดันเรื่องจริยธรรม AI ที่ช่วยเสริมศักยภาพของประเทศสู่การเป็นศูนย์กลางระดับภูมิภาคสำหรับเทคโนโลยีแห่งอนาคตที่ขับเคลื่อนด้วยข้อมูล

● คำถามสำคัญที่เราต้องร่วมกันคิดคือ?

1.การมีกรอบจริยธรรม AI จะเพียงพอต่อการรับมือกับการเติบโตด้านเทคโนโลยีในอนาคตหรือไม่?
2.เราจะสร้างสมดุลระหว่างการส่งเสริมนวัตกรรมและการควบคุมความเสี่ยงได้อย่างไร?

ซึ่งเป็นเรื่องที่ต้องติดตามต่อว่าข้อสรุปจากเวทีเสวนาที่จะจัดขึ้นในไทยเร็ว ๆ นี้ จะนำมาซึ่งความเปลี่ยนแปลงในการกำกับดูแล AI ของไทยได้มากน้อยแค่ไหน และจะช่วยให้ไทยสามารถสร้างระบบนิเวศ AI ที่ยั่งยืน ครอบคลุม และสอดคล้องกับมาตรฐานสากลได้จริงหรือไม่

เพราะจริยธรรม AI ไม่ใช่เพียงแค่หลักการที่ต้องถูกกำหนดขึ้น แต่เป็นเครื่องมือสำคัญที่จะช่วยให้เราก้าวไปข้างหน้าพร้อมกับเทคโนโลยีอย่างมั่นคงและปลอดภัย เพื่อเตรียมความพร้อมในการขับเคลื่อนอนาคต AI ที่มีจริยธรรมในสังคมไทยได้อย่างยั่งยืน