AI ในรัสเซียอาจไม่เสรีอีกต่อไป? หลังเตรียมจำกัดการใช้ AI จากต่างชาติ

ขณะที่เรากำลังใช้ AI กันแทบทุกวันจนเป็นเรื่องธรรมดา แต่สำหรับรัสเซีย AI ไม่ใช่แค่เครื่องมือทั่วไป แต่เป็น “อำนาจรูปแบบใหม่” ที่มีผลต่อการควบคุมและความมั่นคงของประเทศ

เครื่องมืออย่าง AI จะมีผลต่อความมั่นคงได้ยังไง?

ก่อนอื่นต้องเข้าใจก่อนว่า AI ไม่ได้แค่ให้คำตอบทั่วไป แต่มันสามารถวิเคราะห์พฤติกรรมของเราได้ หมายความว่าทุกคำถามและคำตอบจะกลายเป็น ข้อมูลเชิงลึก ที่ช่วยให้ AI เรียนรู้และช่วยเราได้แม่นยำขึ้น

AI จากต่างประเทศอย่าง ChatGPT หรือ Gemini จะส่งข้อมูลไปประมวลผลที่เซิร์ฟเวอร์นอกรัสเซีย เพราะถ้า AI ถูกควบคุมโดยต่างชาติ รัฐจะไม่รู้เลยว่ามันเลือกให้คนเห็นข้อมูลแบบไหน หรือชี้นำให้คนเชื่ออะไร

ตัวอย่างที่เห็นได้ชัดคือคดี Cambridge Analytica ที่นำข้อมูลผู้ใช้ Facebook มาวิเคราะห์พฤติกรรม แล้วยิงโฆษณาหรือข้อความการเมืองให้ตรงกับแต่ละกลุ่ม เพื่อโน้มน้าวความคิด จนมีผลต่อการเลือกตั้งได้จริง

นอกจากนี้ยังมีการสำรวจความคิดเห็นของชาวอังกฤษกว่า 5,000 คนพบว่า กว่า 44% มั่นใจในข้อมูลที่ AI ให้ เมื่อเทียบกับข้อมูลจากรัฐบาลที่คนมั่นใจเพียง 38%

เหตุผลเหล่านี้ ทำให้รัสเซียเสนอร่างกฎหมาย ที่รัฐสามารถจำกัดหรือแบน AI จากต่างชาติ อย่าง Claude, ChatGPT และ Gemini และบังคับให้ AI ที่มีผู้ใช้งานจำนวนมากกว่า 500,000 คนต่อวันต้องเก็บข้อมูลผู้ใช้ไว้ในประเทศอย่างน้อย 3 ปี

นี่ไม่ใช่เรื่องใหม่สำหรับรัสเซีย

ปี 2015 รัสเซียก็เคยออกกฎหมายบังคับให้บริษัทเทคโนโลยีต่างชาติต้องเก็บข้อมูลผู้ใช้ชาวรัสเซียไว้ในเซิร์ฟเวอร์ภายในประเทศ หากไม่ปฏิบัติตามสามารถถูกจำกัดหรือแบนได้

และในปี 2019 รัสเซียก็เพิ่มมาตรการอย่างเข้มข้น ด้วยกฎหมาย “Sovereign Internet Law” ที่รัฐควบคุมอินเทอร์เน็ตในประเทศได้เอง ตั้งแต่กำหนดเส้นทางของข้อมูล ไปจนถึงสามารถแยกโครงข่ายออกจากอินเทอร์เน็ตโลกได้

นโยบายเหล่านี้สะท้อนแนวคิด “อธิปไตยทางเทคโนโลยี” (Technological Sovereignty) ของรัสเซีย ที่พยายามควบคุมเทคโนโลยีและโครงสร้างพื้นฐานสำคัญภายในประเทศเอง แทนที่จะพึ่งพาเทคโนโลยีต่างชาติ

แนวคิดนี้ช่วยให้บริษัทในประเทศอย่าง Yandex หรือ Sberbank มีโอกาสเติบโตมากขึ้น แต่นักวิเคราะห์ก็เตือนว่าการปิดกั้นแบบนี้ก็มีข้อเสียเช่นกัน เพราะบริษัทต่างชาติเข้ามาแข่งขันได้น้อยลง ลดตัวเลือกของผู้ใช้ และเปิดโอกาสให้รัฐควบคุมหรือเซ็นเซอร์เนื้อหาดิจิทัลมากขึ้น ซึ่งอาจกระทบทั้งเสรีภาพในการเข้าถึงข้อมูลและการพัฒนาเทคโนโลยีของประเทศในระยะยาว