มจธ. ดัน “ห้องปฏิบัติการยั่งยืน” ใช้ AI ยกระดับความปลอดภัย สู่เป้าหมาย Net Zero

“ห้องปฏิบัติการ” เป็นพื้นฐานสำคัญของงานวิจัยและพัฒนานวัตกรรม แต่ห้องปฏิบัติการบางประเภทอาจใช้พลังงานมากกว่าสำนักงานทั่วไปถึง 6 เท่า แถมยังใช้สารเคมีอันตรายและมีของเสียจากการทดลองที่อาจกระทบทั้งผู้ปฏิบัติงานและสิ่งแวดล้อม 

จึงเกิดเป็นแนวคิด “ห้องปฏิบัติการยั่งยืน” (Sustainable Lab) ที่ไม่ได้เน้นแค่เรื่องความปลอดภัยในห้องแล็บ แต่ครอบคลุมไปถึงการบริหารพลังงาน การลดของเสีย การควบคุมมลพิษ และการใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่า เพื่อให้งานวิจัยเดินหน้าไปพร้อมการลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม และให้เกิดความยั่งยืนมากที่สุด

AI กับการต่อยอดสู่ “ห้องปฏิบัติการยั่งยืน” 

หนึ่งในเทคโนโลยีที่เข้ามามีบทบาทสำคัญคือ AI ที่เข้ามาช่วยวิเคราะห์ข้อมูล ประเมินความเสี่ยง และสนับสนุนการตัดสินใจได้อย่างมีประสิทธิภาพ อย่าง มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ (มช.) ที่พัฒนาแพลตฟอร์ม Smart LAB โดยใช้ AI วิเคราะห์ห้องปฏิบัติการให้ตรงตามเกณฑ์ของสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.)

ขณะที่ มจธ. ก็นำ AI มาใช้ช่วยคัดแยกประเภทของเสียอันตรายในห้องปฏิบัติการ โดยอ้างอิงหลักเกณฑ์จากคู่มือการจัดการของเสียสารเคมีของมหาวิทยาลัย ก่อนให้ผู้ปฏิบัติงานตรวจสอบและยืนยันผลอีกครั้ง แล้วจึงนำของเสียไปจัดเก็บและกำจัดตามมาตรฐาน 

กระบวนการนี้แสดงให้เห็นถึงสิ่งสำคัญของการใช้ AI ที่ยังต้องมีมนุษย์เข้ามากำกับและตรวจสอบความถูกต้อง (Human Verification) เพื่อให้มั่นใจว่าผลลัพธ์จากเทคโนโลยีสามารถนำไปใช้งานได้อย่างปลอดภัยและถูกต้องเพื่อเป็นการยืนยันว่าผลลัพธ์ถูกต้องและตรวจสอบได้ 

โดยเฉพาะงานด้านสารเคมี ที่ความผิดพลาดเพียงเล็กน้อยอาจกระทบทั้งผู้ปฏิบัติงานและสิ่งแวดล้อม ซึ่งการนำเทคโนโลยีมาเพิ่มประสิทธิภาพการบริหารจัดการ ควบคู่กับมาตรฐานความปลอดภัยและความรับผิดชอบต่อสิ่งแวดล้อม จะช่วยให้ห้องปฏิบัติการไทยเดินหน้าสู่เป้าหมาย Net Zero และ Sustainable Lab ที่สร้างสรรค์องค์ความรู้และนวัตกรรมใหม่ๆ ไปพร้อมกับการลดผลกระทบต่อผู้คนและสิ่งแวดล้อมในระยะยาว

ความยั่งยืนต้องพัฒนามากกว่าหนึ่งมิติ

การยกระดับมาตรฐานห้องปฏิบัติการ จึงเป็นมากกว่าการป้องกันอุบัติเหตุหรือควบคุมความเสี่ยงจากสารเคมี แต่ยังเป็นส่วนหนึ่งของการจัดการทรัพยากรและสิ่งแวดล้อมอย่างเป็นระบบ ตั้งแต่การใช้พลังงานอย่างมีประสิทธิภาพ การลดของเสีย ไปจนถึงการควบคุมผลกระทบจากกระบวนการวิจัย ซึ่งล้วนเป็นแนวทางที่ช่วยสนับสนุนการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกให้น้อยที่สุด