ทุนเหมืองจีน ขยายทั่วโลก แล้วโจทย์ความรับผิดชอบต่อสิ่งแวดล้อมต้องไปยังไงต่อ
facebook Iconx Iconline Icon

ความยั่งยืน

“ทุนเหมืองจีน” ขยายทั่วโลก แล้วโจทย์ความรับผิดชอบต่อสิ่งแวดล้อมต้องไปยังไงต่อ

Clock Icon

19 พฤศจิกายน 2569

ทองแดง ลิเทียม และโคบอลต์ เป็นวัตถุดิบสำคัญของอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ เทคโนโลยีพลังงานสะอาด และยานยนต์ไฟฟ้า ความต้องการแร่เหล่านี้ผลักดันให้หลายประเทศเร่งพัฒนาแหล่งทรัพยากรและเปิดรับการลงทุนจากต่างชาติ โดยบริษัทจากจีนเป็นหนึ่งในกลุ่มทุนที่ขยายธุรกิจอย่างต่อเนื่อง ตั้งแต่แอฟริกา ยุโรปตะวันออก ไปจนถึงลาตินอเมริกา

การลงทุนนี้สร้างโอกาสทางเศรษฐกิจให้ประเทศเจ้าบ้าน แต่ในหลายพื้นที่ก็มาพร้อมเหตุการณ์และข้อร้องเรียนด้านสิ่งแวดล้อม ทั้งเขื่อนกากแร่พัง น้ำเสียรั่วไหล มลพิษทางอากาศ และผลกระทบต่อชุมชน จนนำไปสู่คำถามว่า ผู้ประกอบการและหน่วยงานกำกับดูแลจะป้องกันความเสียหายและรับผิดชอบต่อผลที่ตามมาอย่างไร

เมื่อเหมืองพัง แต่คนในชุมชนต้องรับผลกระทบ

วันที่ 18 กุมภาพันธ์ 2025 เขื่อนกักเก็บกากแร่ของบริษัท Sino-Metals Leach Zambia ในกลุ่ม China Nonferrous Metal Mining Group เกิดพังเสียหาย ทำให้กากแร่ที่มีฤทธิ์เป็นกรดประมาณ 50,000 ลูกบาศก์เมตรไหลออกสู่สิ่งแวดล้อม ก่อนปนเปื้อนลงสู่ลำธารชัมบิชี แม่น้ำมวัมบาชี และแม่น้ำคาฟูเอ ซึ่งเป็นแหล่งน้ำสำคัญของแซมเบีย

รายงานประเมินผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อมและสังคมที่จัดทำให้หน่วยงานสิ่งแวดล้อมของแซมเบีย ระบุถึงผลกระทบต่อคุณภาพน้ำและระบบนิเวศ รวมถึงการสะสมของโลหะหนักบางชนิดในดิน โดยพื้นที่บางส่วนมีความเสี่ยงหากนำกลับมาใช้ทำเกษตรกรรมก่อนฟื้นฟูอย่างเหมาะสม

หลังเกิดเหตุ รัฐบาลสั่งระงับการดำเนินงานของบริษัทและออกคำสั่งฟื้นฟูสิ่งแวดล้อม พร้อมให้ผู้เชี่ยวชาญประเมินความเสียหายเพื่อกำหนดแนวทางเยียวยา ขณะที่มาตรการเบื้องต้นครอบคลุมการปรับสภาพความเป็นกรดของน้ำและติดตามคุณภาพสิ่งแวดล้อม

อีกเหตุการณ์เกิดขึ้นเมื่อวันที่ 4 พฤศจิกายน 2025 ในเมืองลูบุมบาชี ประเทศสาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโก หรือดีอาร์คองโก บ่อกักเก็บน้ำเสียของบริษัท Congo Dongfang Mining (CDM) พังลง ทำให้น้ำเสียที่มีส่วนผสมของกรดไหลเข้าท่วมถนน บ้านเรือน และตลาดในชุมชนคาซาปา

Radio Okapi รายงานว่า น้ำที่รั่วไหลออกมามีสารเคมีตกค้างจากกระบวนการแปรรูปทองแดงและโคบอลต์ ทำให้เกิดความกังวลต่อสุขภาพของประชาชนและการปนเปื้อนในสิ่งแวดล้อม เหตุการณ์นี้สะท้อนให้เห็นว่า หากระบบกักเก็บของเสียในเหมืองเกิดความเสียหาย ผลกระทบก็ไม่ได้จำกัดอยู่แค่ภายในเหมือง แต่ยังสามารถแพร่กระจายไปถึงชุมชนและแหล่งทรัพยากรธรรมชาติในบริเวณใกล้เคียงได้โดยตรง

มลพิษจากเหมือง ใครต้องรับผิดชอบในวันที่ความเสียหายยังไม่จบ?

นอกจากอุบัติเหตุจากระบบกักเก็บของเสียแล้ว การทำเหมืองและการถลุงแร่ยังมีความเสี่ยงด้านมลพิษที่เกิดขึ้นจากการดำเนินงานในแต่ละวัน

ตัวอย่างเช่น เมืองบอร์ ประเทศเซอร์เบีย ซึ่งเป็นที่ตั้งของเหมืองและโรงถลุงทองแดงของบริษัท Serbia Zijin Copper ที่ผ่านมา มีข้อร้องเรียนเกี่ยวกับปัญหาคุณภาพอากาศ รวมถึงรายงานการตรวจพบก๊าซซัลเฟอร์ไดออกไซด์และโลหะหนักบางชนิดในพื้นที่

นอกจากนี้ รายงานขององค์กร Renewables and Environmental Regulatory Institute (RERI) ที่เผยแพร่ในปี 2025 ยังระบุว่า โรงงาน TIR ของบริษัทในเมืองบอร์ยังไม่ได้รับใบอนุญาตด้านสิ่งแวดล้อมแบบบูรณาการ (Integrated Environmental Permit) ซึ่งเป็นใบอนุญาตสำคัญที่ใช้ควบคุมและตรวจสอบผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมจากโรงงานอุตสาหกรรมขนาดใหญ่

ส่วนโครงการเหมืองทองแดงมิราดอร์ (Mirador) ในประเทศเอกวาดอร์ ซึ่งดำเนินการโดยบริษัท EcuaCorriente ที่มีผู้ถือหุ้นจากจีน กำลังถูกจับตาเรื่องผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมและชุมชนพื้นเมืองที่อาศัยอยู่ใกล้เทือกเขาแอนดีสและป่าอเมซอน

งานศึกษาของ Tearline ระบุว่า การก่อสร้างและดำเนินงานเหมืองส่งผลกระทบต่อพื้นที่โดยรอบ รวมถึงทำให้ชุมชนพื้นเมืองบางส่วนต้องย้ายออกจากพื้นที่

ขณะที่การตรวจสอบคุณภาพน้ำในแม่น้ำซาโมรา พบว่าสภาพน้ำเสื่อมโทรมทั้งบริเวณต้นน้ำและปลายน้ำ จึงยังไม่สามารถระบุได้อย่างชัดเจนว่ากิจกรรมเหมืองเป็นสาเหตุของปัญหาทั้งหมดหรือไม่

กรณีนี้สะท้อนให้เห็นว่า การติดตามคุณภาพสิ่งแวดล้อมอย่างต่อเนื่องเป็นเรื่องสำคัญ เพราะจะช่วยให้ตรวจสอบได้ว่ามลพิษเกิดจากแหล่งใด และใครควรเป็นผู้รับผิดชอบต่อผลกระทบที่เกิดขึ้น

จะหยุดเหมืองผิดกฎหมาย ต้องคุมตั้งแต่ต้นทาง

กานากำลังเผชิญปัญหาการทำเหมืองทองผิดกฎหมาย หรือที่เรียกว่า “กาลัมเซย์” (Galamsey) ซึ่งส่งผลกระทบต่อแม่น้ำ พื้นที่เกษตรกรรม และสิ่งแวดล้อม โดยการใช้เครื่องจักรหนักขุดดินใกล้แหล่งน้ำ ทำให้ตะกอนดินไหลลงสู่แม่น้ำมากขึ้น ขณะที่การใช้สารเคมีสกัดทองคำโดยไม่มีการควบคุม ยังเพิ่มความเสี่ยงต่อคุณภาพน้ำและสุขภาพของคนในชุมชน

เพื่อแก้ไขปัญหานี้ รัฐบาลกานาจึงประกาศมาตรการในเดือนมิถุนายน 2025 กำหนดให้การนำเข้ารถขุดต้องได้รับอนุญาตจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก่อน พร้อมพัฒนาระบบติดตามการเคลื่อนย้ายเครื่องจักรหนัก เพื่อป้องกันไม่ให้นำไปใช้ในเหมืองผิดกฎหมาย

นอกจากนี้ ยังมีมาตรการควบคุมการใช้สารปรอท กำหนดให้ผู้ประกอบการต้องฟื้นฟูพื้นที่หลังการทำเหมือง และเปิดโอกาสให้ชุมชนเข้ามามีส่วนร่วมในการดูแลทรัพยากรธรรมชาติ

ในปี 2026 หน่วยงาน National Anti-Illegal Mining Operations Secretariat (NAIMOS) ยังเดินหน้าลาดตระเวน ใช้ข้อมูลข่าวกรอง และประสานงานกับหน่วยงานความมั่นคง เพื่อป้องกันการกลับเข้าไปทำเหมืองในพื้นที่ที่เคยถูกตรวจยึด

แม้ปัญหากาลัมซีย์จะเกี่ยวข้องกับผู้กระทำหลายกลุ่มแต่ก็ไม่อาจกล่าวได้ว่า ทั้งหมดนี้เป็นผลมาจากทุนจีนทั้งหมด แต่กรณีนี้สะท้อนให้เห็นว่า การแก้ไขปัญหาเหมืองผิดกฎหมายต้องมีมาตรการควบคุมที่ครอบคลุม ตั้งแต่การนำเครื่องจักรเข้ามาใช้งาน การทำเหมือง ไปจนถึงการฟื้นฟูพื้นที่หลังสิ้นสุดการดำเนินงาน

เพิ่มอำนาจต่อรอง คุมการส่งออกและสร้างมูลค่าเพิ่มจากแร่

อีกด้านหนึ่งของการกำกับอุตสาหกรรมเหมืองคือการทำให้ประเทศผู้ผลิตได้รับประโยชน์จากทรัพยากรอย่างเหมาะสม

ในเดือนกุมภาพันธ์ 2026 ซิมบับเวประกาศระงับการส่งออกแร่ดิบทุกชนิดและลิเทียมเข้มข้นเป็นการชั่วคราว หลังพบข้อกังวลเกี่ยวกับความผิดปกติในกระบวนการส่งออกและการรั่วไหลของผลประโยชน์จากทรัพยากรธรรมชาติ

มาตรการนี้มุ่งเพิ่มการตรวจสอบการส่งออกและผลักดันการแปรรูปภายในประเทศ เพื่อให้เกิดมูลค่าเพิ่มในประเทศผู้ผลิต แม้จะมีเป้าหมายต่างจากมาตรการป้องกันมลพิษ แต่สะท้อนความพยายามของประเทศเจ้าบ้านในการเพิ่มอำนาจกำกับกิจการเหมืองและเงื่อนไขการใช้ทรัพยากรของตนเอง

ความรับผิดชอบต้องครอบคลุมตั้งแต่ก่อนเกิดเหตุจนถึงการเยียวยา

แม้เหมืองแต่ละแห่งจะมีสาเหตุและปัญหาที่แตกต่างกัน แต่ผู้ประกอบการทุกแห่งควรให้ความสำคัญกับการป้องกันมลพิษ เปิดเผยข้อมูลอย่างโปร่งใส และรับผิดชอบค่าใช้จ่ายในการฟื้นฟูพื้นที่ ขณะที่รัฐบาลของประเทศเจ้าบ้านต้องทำหน้าที่ตรวจสอบและบังคับใช้กฎหมายอย่างต่อเนื่อง

หากเกิดความเสียหายขึ้น การหยุดกิจการหรือแก้ไขปัญหาเฉพาะหน้ายังไม่เพียงพอ แต่ต้องติดตามผลกระทบที่เกิดขึ้นกับแหล่งน้ำ ดิน สุขภาพ และรายได้ของคนในชุมชน พร้อมจัดให้มีมาตรการช่วยเหลือและเยียวยาอย่างเหมาะสม เพราะผลกระทบบางอย่างอาจยาวนานต่อไปอีกหลายปี แม้เหมืองจะปิดตัวลงแล้วก็ตาม

ดังนั้น การทำเหมืองอย่างยั่งยืนจึงต้องคำนึงถึงผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมและชุมชนควบคู่กัน ไปจนถึงการดูแลชุมชนที่ได้รับผลกระทบอย่างจริงจัง

ข่าวที่เกี่ยวข้อง

คนไทยทำถึง_มจธ_พัฒนา_Plant_E_เปลี่ยนต้นไม้ในกระถางให้ผลิตไฟฟ้าได้

คนไทยทำถึง! มจธ. พัฒนา Plant-E เปลี่ยนต้นไม้ในกระถางให้ผลิตไฟฟ้าได้

“ถ้าวันหนึ่งต้นไม้ที่เราปลูกไว้ในกระถาง ไม่ได้มีหน้าที่แค่เพิ่มความร่มรื่น แต่ยังสามารถผลิตไฟฟ้าเอาไว้ใช้ได้ด้วย จะเป็นยังไง?”

clock3 ชั่วโมงที่แล้ว
มจธ_ดัน_ห้องปฏิบัติการยั่งยืน_ใช้_AI_ยกระดับความปลอดภัย_สู่เป้าหมาย_Net_Zero

มจธ. ดัน “ห้องปฏิบัติการยั่งยืน” ใช้ AI ยกระดับความปลอดภัย สู่เป้าหมาย Net Zero

clock9 วันที่แล้ว
ยิ่งเทคโนโลยีล้ำหน้า_ขยะอิเล็กทรอนิกส์ก็ยิ่งล้น_แล้วโลกจะจัดการเรื่องนี้ยังไง
ต่างประเทศความยั่งยืน

ยิ่งเทคโนโลยีล้ำหน้า ขยะอิเล็กทรอนิกส์ก็ยิ่งล้น แล้วโลกจะจัดการเรื่องนี้ยังไง?

clock14 วันที่แล้ว